قواعد فقهیه ج2

 اما مطالب دیگری در اینجا هست که چون با سایر قواعد مشترک است، در ضمن قواعد دیگر می‌آید؛ مثلاً مربوط به قاعدۀ «لا حرج» و امثال‌ذلک است، مخصوصاً در قاعدۀ «ید» و «بیّنه» که خیلی مسائل مهمی است. إن‌شاءاللَه در بحث از قاعدۀ ید و بیّنه بیان می‌شود که آیا علم قاضی برای حکم کفایت می‌کند یا اینکه براساس «إنَّما أقضیٰ بَینَکُم بِالبَیِّنات... .»¹ باید حکم شود و این روایت مربوط به چه مواردی است، یا در تعارض بین علم قاضی و بیّنه چه باید کرد و امثال‌ذلک. آنها مسائلی است که در اینجا هم به‌درد می‌خورد، اما بحث از آنها در آنجا خواهد آمد. به نظر می‌رسد که مطلب راجع به تحقّق ملاکات تمام شد و از آنچه فقها در همین تقریرات و امثال اینها ذکر کرده‌اند، کمتر بیان نشد، بلکه بیشتر هم بیان شد!

 فقهایی مثل مرحوم یزدی و امثال ایشان این قاعده را در بعضی از مسائل جاری نکردند و حکم آن مسائل را مربوط به این قاعده ندانستند.² یکی دو مسئله بیان شد، چند مسئلۀ دیگر هم هست که بیان می‌شود و إن‌شاءاللَه بحث از این قاعده تمام می‌شود.

اللَهمّ صلّ علیٰ محمّدٍ و آلِ محمد