قواعد فقهیه ج2

تبرّک برای قتل سیّدالشّهدا روز عاشورا را روزه می‌گرفتند. آیا در زمان خود رسول اکرم هم روزۀ عاشورا مذموم بود یا نه؟! قطعاً نبود. بلکه روزۀ روز عاشورا از زمان امام سجاد به بعد مذموم می‌شود به خاطر این ملاک: تبرّک بنی‌امیّه به قتل سیّدالشّهدا.¹ همین الآن هم یزیدی‌ها در شام روز عاشورا روزه می‌گیرند. حالا اگر ما در محیطی بودیم که اصلاً این ملاک نبود و معنا نداشت، مثلاً همه شیعه بودند یا اینکه در زمان ظهور حضرت بود، دیگر این کراهت برداشته می‌شود، چون این «لِقَتلِهِم الحُسَین»² برای ما ملاک را بیان می‌کند.

 یا من‌باب‌مثال کراهت مسافرت در روز جمعه است لِعَدمِ الشّرکةِ فی الصّلاةِ الجمعة.³ حالا اگر شما مسافرت کردید و قصدتان از این مسافرت عودت و شرکت در نماز جمعه بود دیگر این مسافرت کراهت ندارد، یا اگر مسافرت کردید و در نماز جمعۀ آن شهری که می‌روید شرکت کردید باز کراهت ندارد، چون منصوص‌العلّة است و ما ملاک کراهت مسافرت را به‌دست می‌آوریم.

 البته این مطلب را هم داشته باشیم که به‌دست آوردن ملاک، یکی از مشکل‌ترین مشکلات است! یک وقت نگویید که حالا ما به فقه پویا قائل شدیم و دیگر همه‌چیز را تغییر می‌دهیم! نه، اینکه ملاک بخواهد به‌دست بیاید خیلی مشکل است و اینها معمولاً حکمت است. بله، اگر انسان به آن ملاک برسد آن‌وقت می‌تواند براساس آن عمل کند.

 یا من‌باب‌مثال اگر به این مطلب رسیدیم که ملاک برای نهی از نشستن روی مبل و صندلی تشابه به جبابره است، آن‌وقت باید برای تعیین مصداق آن دنبال عرف بگردیم؛ مثلاً ممکن است در اینجا یا در عرب‌ها  ـ که خیلی رسم است ـ  تکبّر تلقی