قواعد فقهیه ج2

توسعۀ خطابات براساس شرع متکامل

 بنابراین نمی‌توانیم برای‌اینکه آیا این عمل الآن تحتِ این بیان شارع است یا نه، برای هر قومی یک ضابطۀ خصوصی قرار بدهیم؛ بلکه شارع در اینجا شریعت را به‌عنوان شرع متکامل مطرح می‌کند. بنابراین همان‌طورکه خطابات قرآن اختصاصی به یک زمان ندارد، بلکه خطاب به عرفِ در هر زمانی است، خطابات و بیانات و اطلاقات و عمومات شارع نیز کلی است.

 من‌باب‌مثال وقتی شارع می‌گوید که خرید و فروشِ صبیّ ممیّز در یک سطح خاصی اشکال ندارد، اما بالاتر از آن اشکال دارد؛¹ در این‌صورت باید ببینیم عرف به چه کسی ممیّز می‌گوید. یک وقت از نظر عرف یک بچۀ هفت ساله ممیّز است و یک وقت از نظر عرف هنوز یک بچۀ چهارده ساله ممیّز نیست. تشخیص آن با عرف است و دیگر شارع مصادیق مسئله را بیان نمی‌کند.

 روی این حساب، شارع در اینجا، چه با اطلاق مقامی و چه با اطلاق لفظی، حکم خود را بیان کرده است. اطلاق مقامی یعنی یک ظهور نوعی به‌عنوان اینکه هر وقت این جامعه این ضرر را ادراک بکند، مخاطب شارع واقع می‌شود، نه‌اینکه آن مقام فقط براساس مرتکزات آن زمان باشد.

 من‌باب‌مثال در زمان شارع حقّ‌التألیفی وجود نداشت. آنچه آنها می‌ساختند شمشیر و گرز و تبر و تبرزین و تیر و تیرچه بود. اصلاً آن زمان حقّ‌التألیف مطرح نبود، چون اختراع و وسایل انتشار دادن، مثل ماشین چاپ نبود. از وقتی که ماشین چاپ پیدا شد، حقّ‌التألیف و امثال‌ذلک هم پیش آمد؛ چون یکی همان اثر ایجادشده را می‌گیرد و همۀ حقوق آن را برای خودش انبار می‌کند!

 اما مثلاً آیا هیچ‌وقت دیده‌اید یک خطاط برای آن خطی که می‌نویسد حقّ‌التألیف بگیرد؟! خط دست مردم است، تو هم برو مثلش را بنویس! هیچ‌وقت دیده‌اید یک نقّاش تابلویی بکشد و برای کشیدن این تابلو حقّ‌التألیفی برای خودش قرار بدهد؟! هیچ‌وقت