قواعد فقهیه ج2

که باید از مالت بگذری! مثلاً یک ظالمی می‌گوید که باید این قدر بدهی والاّ دست بچّه‌ات را قطع می‌کنم! باید مال را بدهی. بله، اگر جرح در مقابل جرح باشد، در این‌صورت چون مقابله است دیگر نباید اقدام کرد؛ مثلاً اگر بگوید: یا دست تو را قطع می‌کنم یا دست او را قطع می‌کنم، در این‌صورت دیگر حرام است که انسان بگوید که بیا دست من را قطع کن یا بگوید که برو دست او را قطع کن؛ چون این دیگر دَم به دَم است و حرام است. ولی در مورد اول، با اینکه ضرر متوجّه او است، ولی شارع می‌گوید که باید این کار را انجام بدهی. این یک موضوع شرعی است. البته ممکن است عرف یا عقل هم در اینجا دخالت کند. موارد بسیاری داریم که از نظر شرعی مسئلۀ ضرری است، ولی شارع جنبۀ تحقّق موضوع را بر جنبۀ ضرری بودن ترجیح داده است؛ مانند دفاع از اسلام، حالا ما به دفاع از مملکت کاری نداریم.

 یا در مورد برائت، امیرالمؤمنین علیه السّلام به میثم می‌گوید:

اگر امر به سبّ کردند سبّ کنید، ولی اگر امر به برائت کردند برائت نکنید ولو اینکه کشته بشوید!¹و²

چون در اینجا مسئلۀ برائت اهمّیت دارد لذا حضرت نهی از برائت می‌کند و می‌گوید: «ولو اینکه کشته بشوید!» اینجا از نقطه‌نظر ظاهر ضرر متوجّه او است؛ حالا کاری نداریم به آن مسائلی که خدا برای اینها در نظر گرفته است و جبران می‌کند و این ضرر در قبال آن است، بلکه حتی اگر بخواهیم عقلاً هم نگاه کنیم و اینها را در قبال هم قرار بدهیم باز ضرری متوجه او نیست. در بعضی از موارد، از نقطه‌نظر ظاهر می‌بینیم که شارع احکامی را بر موضوعاتی ولو با وجود ضرر مترتب کرده است. می‌گوید: اگر از من برائت جسته‌اند برائت نکن ولو اینکه خونت را بریزند! اما اگر گفتند سبّ کن، سبّ کن!