
قواعد فقهیه ج2
قاعدۀ لا ضرر و لا ضرار (بخش دوم) وقاعده لاحرج
جلد دوم قواعد فقهیه،از دروس آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس سره استاد فقید در این اثر با تمرکز بر تحلیل مبانی، ملازمات و ارتباط این قواعد و ضمایم آن، طرحی جدید از فقه کاربردی در علوم اسلامی و مباحث حقوقی ارائه می نماید. آنچه در این جلد آمده: • بحث علمی - فنی از دو قاعده مهم فقهی: لاضرر و لا ضرار و لاحرج (قاعدۀ لاضرر بیشتر به جنبۀ عقلانی و قاعدۀ لاحرج نظر به جنبۀ ارتکازی دارد) • بررسی رابطۀ قاعده لاضرر با ادلّه احکام اولیه و نقد اشکالات و نظریات مطروحه در این قاعده • تحلیل جهات عقلانی و شرعی در تشریع احکام • توجه به ملازمات بین حکم عقل و شرع و ضرورت سنجش وقایع عرفی با ملاکات عقلانی و شرعی • بررسی ادله، سعه قاعده و رابطه قاعده لاحرج با سایر قواعد
قواعد فقهیه ج2
151اضطُرّوا إلَیه»1 و «لا ضررَ و لا ضِرارَ» بنابراین اگر شما مریض باشید و مقصر نباشید و شارع حکم کفاره برای شما جعل کند، این یک ضرر برای شما است؛ اما با وجود این ضرر، شارع در اینجا حکم به وجوب کفاره کرده است. این برای چیست؟! البته در اینجا هم میتوانیم بگوییم که ضرر نیست، چون یک مصلحت فائتهای هست و شارع برای تدارک آن مصلحت فائته کفاره را قرار داده است.
این موارد خیلی خاص و نادر هستند و شاید دو درصد از این موارد پیدا بشود؛ والاّ تمام این مواردی که بعضیها ذکر کرده و گفتهاند که استهجان دارد و لذا تخصیص اکثر لازم میآید، همهاش بیخود است و اصلاً ضرری وجود ندارد.
بنابراین ما باید وِزان این قاعده و ارتباطش با ادلّۀ اولیه را بسنجیم که ادلۀ اولیه منحیث هیهی چه نحو ارتباطی با این قاعده دارند؟ آیا به نحو تخصیص است یا به نحو حکومت است یا به نحو دیگر خواهد بود؟
اللَهمّ صلّ علیٰ محمّدٍ و آلِ محمد
- الکافی، ج ٢، ص ٤٦٣.
