قواعد فقهیه ج2

 بنابراین حتی مسائل اخلاقی را هم باید داخل فقه بیاوریم، چون بسیاری از اینها حکم فقهی دارند.

وجوب تکلیفی عمل به شرط ابتدائی

 یکی از مواردی که جنبۀ فقهی دارد همین مسئلۀ شرط است که قبلاً ذکر شد.¹ الآن آقایان الزام و التزام به شرط در ضمن معامله را قبول می‌کنند، اما شرط ابتدایی را به‌عنوان یک الزام اخلاقی می‌دانند، نه به‌عنوان یک حکم تکلیفی. شما به چه ملاکی آن را تکلیفی نمی‌دانید؟ درحالتی‌که تعهّد است و مؤمن باید بر تعهّد خودش باقی بماند: «المُؤمِنونَ عندَ شُروطِهم»² شامل این هم می‌شود و اختصاص دادن این قضیه به شرط ضمن عقد خلاف قاعده است. اگر «المُؤمِنونَ عندَ شُروطِهم» را هم نداشتیم، براساس حکم عقلائیه و امضای شرع، یک مسلمان و یک عاقل به مقتضای مراوده و داد و ستد اجتماعی خودش باید متعهّد باشد به اینکه به شروط خودش عمل کند.

 یکی دیگر از مواردی که جنبۀ عرفیت پیدا می‌کند، این است که مثلاً وعده‌ای به یک شخص داده‌اید که به منزلش بروید، ولی نرفته‌اید؛ بعد همین‌طور از روی بی‌اعتنایی بگویید: من دلم نخواست بیایم، چون شرط در ضمن عقد نیست تا واجب باشد، بلکه شرط ابتدایی است و واجب نیست! درحالی‌که آن شخص به‌خاطر همین وعدۀ شما و برای‌اینکه شما را ببیند چند هزار تومان خرج کرده و سفره تهیه کرده و متحمل ضرر شده است. در اینجا اولاً شما کار حرامی انجام داده‌اید و ثانیاً شرعاً مکلف هستید بر اینکه تمام ضرر را بپردازید، چون برخلاف عرف عمل کرده‌اید و عقلاء شما را مذمت می‌کنند.³

اللَهمّ صلّ علیٰ محمّدٍ و آلِ محمد