قواعد فقهیه ج2

 آیا صومی که می‌گیرید فقط جنبۀ ظاهری حفظ بدن دارد یا جنبۀ معنوی در نظرش است؟! صلاتی که می‌خوانید و معتبر برای شما اعتبار وجوب کرده است به‌خاطر این است که شما ورزش کنید و جنبۀ ظاهری دارد یا جنبۀ معنوی؟! حجّی که انجام می‌دهید جنبه ظاهری دارد یا معنوی؟!

 فقط و فقط در باب معاملات و وکالت و امثال‌ذلک جنبۀ ظاهری دارد. غالب اعمال انسان را که عبادات تشکیل می‌دهد مگر اعتبار معتبر نیست؟! و تمام اینها مگر جنبۀ معنوی ندارد؟! و مگر برای همین عبادت شما نباید صرف مال و قدرت و... بکنید؟! اگر شما آب را وجدان نکردید مگر نباید برای کسب آب صرف مال کنید؟! چه کسی می‌گوید این صرف مال ضرر است؟ شما در قبال آن به نعمت‌هایی که مترتب بر صلاة است نائل می‌شوید و به این ضرر نمی‌گویند. چرا ضرر و نفع را منحصر در مسائل مادی و دنیوی می‌کنید؟

 اول قاعدۀ لا ضرر و لا ضرار را در خصوص مسائل مادی مطّرد می‌دانیم، یعنی نباید هیچ ضرر مادی به این شخص برسد؛ بعد می‌بینیم که خمس و زکات و جهاد فی‌سبیل‌اللَه و بذل اموال و... تمام اینها جزء ضررهای دنیوی به حساب می‌آیند؛ بعد شروع کنیم برای اینها ممدوحه درست کردن و جواب دادن!

 رسول خدا می‌گوید: من گفتم: «لا ضررَ و لا ضرارَ»؛ ولی عتق رقبه که ضرر نیست! صومی که انجام می‌دهی که ضرر نیست! صلاتی که می‌خوانی که ضرر نیست! کدام‌یک از اینها ضرر است؟! بذل مالی که برای وضو می‌کنی که ضرر نیست! بذل مالی که برای حج می‌کنی که ضرر نیست!

 این دخالت دادن مسائل حقیقی در اعتباری نیست، بلکه صحبت در این است که آیا این اعتبار بر ملاک ظاهر است یا بر ملاک باطن؟ ما می‌گوییم بر ملاک باطن است، پس دیگر ضرر در اینجا معنا ندارد.

 قاعدۀ لا ضرر إطّراد دارد و لسانش عاری از تخصیص است. لا ضرر می‌گوید: در هیچ‌جایی نباید ضرر باشد. پس عقلاً منتفی است که بگوید: «مگر در اینجا»؛ چون