قواعد فقهیه ج2

 خداوند در إزای هر عُسْری، یُسْری قرار داده است:

﴿فَإِنَّ مَعَ ٱلۡعُسۡرِ يُسۡرًا * إِنَّ مَعَ ٱلۡعُسۡرِ يُسۡرٗا﴾؛¹ «هر سختی و ضیقی که برای انسان پیدا بشود این عُسْر با یُسْری معیّت دارد و توأم است (نه‌اینکه جزای او بعداً است.)»

یا در آیۀ زکات می‌فرماید:

﴿خُذۡ مِنۡ أَمۡوٰلِهِمۡ صَدَقَةٗ تُطَهِّرُهُمۡ وَتُزَكِّيهِم بِهَا وَصَلِّ عَلَيۡهِمۡ إِنَّ صَلَوٰتَكَ سَكَنٞ لَّهُمۡ﴾؛² «در قبال این زکات و صدقه‌ای که از آنها می‌گیری به آنها طهارت می‌بخشی و آنها را تزکیه می‌کنی و از هر دَنَسی پاک می‌کنی.»

 روش و دَیدن عقلائیه بر این است که اگر انسان در إزای رسیدن به یک مطلب و نکتۀ علمی و کشف مجهولی بذل مال کند، این را ضرر نمی‌دانند؛ بلکه عین مصرف حقیقی اموال می‌شمارند. بنابراین اگر شما چشم باز کنید و آن طهارت و تزکیه را در قبال صدقه و زکات و اعطای خمس و امثال‌ذلک ببینید آیا عقل در مقام قضاوت و حکم نمی‌گوید که نه‌تنها این ضرر نیست، بلکه خدا هزار منّت هم بر تو گذاشته است؟! چه کسی می‌گوید این ضرر است؟!

 بالاترین مصداقی که در احکام بتوانیم برای ضرر تصور کنیم جهاد ابتدائی فی‌سبیل‌اللَه است. بله، در جهاد به‌عنوان دفاع، تمام عقلاء می‌گویند که این ضرر نیست، به‌جهت‌اینکه وقتی امنیّت به خطر می‌افتد انسان باید اقدام کند و اگر این اقدام بر دفع انجام نگیرد ضرری أهم و أقویٰ و أشد ـ که از بین بردن اموال و نفوس و هتک عِرض و امثال‌ذلک است ـ بر انسان مترتب می‌شود، پس هیچ‌کس در هیچ کجا و هیچ قانونی و هیچ کشوری به این اقدام ضرر نمی‌گوید؛ حتی مسئله به اندازه‌ای ضروری