قواعد فقهیه ج2

داشته باشد کافی است و دیگر عنوان ضرر منتفی است؟

 بیان شد که در همین حیات و زندگی دنیوی می‌بینیم که چه‌بسا انسان ضررهایی را برای رسیدن به رغائبی که جنبۀ مادی ندارند متحمّل می‌شود، و به هیچ‌کدام از اینها ضرر نمی‌گویند.

 من‌باب‌مثال برای کسب کمال صَرف مال می‌کند، درحالی‌که به این ضرر نمی‌گویند. حتی در خیلی از موارد برای مسائل و تنعّمات ظاهری صرف مال، وقت، عمر، قدرت و امثال اینها می‌شود، همان نعمت‌های ظاهری که انسان در قبال اینها برای خود بهره می‌گیرد، اگرچه جنبۀ معنوی ندارند؛ اما مردم از نظر ظاهر به این ضرر نمی‌گویند. فرض کنید که شخصی برای رسیدن به یک مطلب و کشف علمی دربارۀ نحوۀ زندگی پرندگان و مورچه‌ها و موریانه‌ها یا سایر حیوانات می‌خواهد تحقیقاتی بکند، تمام اینها از صرف مال و وقت و عمر را انجام می‌دهد؛ اما هیچ‌کدام از اینها ضرر نمی‌باشد به‌جهت‌اینکه مردم رسیدن به مسائل علمی را ولو جنبۀ اخروی نداشته باشد امر پسندیده‌ای می‌شمارند، زیرا انسان برای کشف مجهولات و معضلات خلق شده است.

 وقتی که مطلب از این قرار است، چگونه می‌توانیم تصوّر کنیم احکامی که شارع جعل کرده است و استشمام ضرر و نقص حقّی از حقوق در آن می‌رود، آن احکام بدون جزاء و بدون پاداش است و انسان در برابر اتیان آن احکام هیچ‌گونه منفعتی نمی‌برد و هیچ‌گونه جبرانی نصیبش نمی‌شود؟!

 روایت معروفی از حضرت امام مجتبی علیه السّلام است که می‌فرمایند:

وقتی که مؤمن از دنیا برود و چشمش به آن نعمت‌هایی بیفتد که خداوند در إزای زحمت‌ها و گرفتاری‌هایی که در این دنیا برای او قرار داده است، می‌گوید: خدایا چرا این زحمت‌ها را برای من چند برابر نکردی؟¹