قواعد فقهیه ج2

است باید جلو بیفتد؟ نه‌خیر، هیچ‌گاه عقل چنین حکمی نمی‌کند. پس این افراد نه در کنار گذاشتن علی بن ابی‌طالب مُؤَمِّن دارند و نه در أخذ به قول ابی‌بکر منجِّز دارند. در هر دو مورد، عقل بر بطلان ردّ اول و أخذ به رأی دوم حکومت دارد.

طریق عقل در تشخیص أفضل

 لذا اینجا که می‌فرماید: «دِعامَةُ الإِنسانِ العَقلُ،¹ اِستَرشِدوا العَقلَ تُرشَدوا»² معنایش این است که اگر آنها خودشان به عقلشان عمل می‌کردند، عقل به آنها می‌گفت: دو دو تا چهار تا! خب بیا بگرد. فرض کنید اگر پیغمبر علی را انتخاب نکرده بودند، عقل می‌گفت: ای احمق، بلند شو بیا از این افرادی که الآن اینجا هستند سؤال کن و هرکدامشان که از دیگران أفقه بود او را بگیر! این کار را هم نکردی؟! بر فرض اگر پیغمبر غدیری را تشکیل نمی‌داد و علی را نصب نمی‌کرد،³ آیا تا یکی را همین‌طوری بی‌جهت بالای منبر می‌برند، تو هم مثل گوسفند دنبال او راه می‌افتی؟!

 «اِستَرشِدوا العَقلَ» یعنی ببین عقلت چه می‌گوید! پس برای همین افراد هم حجّت تمام است. جوابی که به حضرت زهرا دادند این بود: «ببخشید، معذرت می‌خواهیم؛ ولی دیگر وقتش گذشته است! بله، خوب بود زودتر می‌آمدی!»⁴ این که دلیل نشد!

 انسان باید تحقیق کند. آن یهودی از صد فرسخ آن‌طرف‌تر به مدینه می‌آمد و أعلم را تشخیص می‌داد! حالا ما و شما نمی‌توانیم تشخیص بدهیم؟! نه‌خیر، حالا هم همین‌طور است و باید برویم با حسن صحبت کنیم، با حسین صحبت کنیم و... . اگر انسان خودش نمی‌تواند تشخیص بدهد باید از اهل‌خبره بپرسد، البته اهل‌خبره‌ای که از هویٰ و مسائل دنیوی به‌دور باشند. اهل‌خبره أعلم را تشخیص می‌دهند.

 انسان ولیّ خدا را از کجا می‌شناسد؟ از اینکه می‌رود با او صحبت می‌کند،