قواعد فقهیه ج2

و فطری است که در جنگل‌نشینان دور از تمدّن بشری هم وقتی که حریم آنها به خطر بیفتد، می‌بینیم که زن و مرد برای دفاع از آن حریم اقدام می‌کنند. اتّفاقاً حیوانات هم در این قضیه شریک هستند و وقتی حریم آنها به خطر بیفتد دفاع می‌کنند. اصلاً این یک مسئلۀ فطری است. چگونه به این ضرر گفته بشود؟!

 حالا اگر کسی بگوید که در جهاد ابتدایی ضرر است، می‌گوییم که این مسئله هم تحت همین جبرانی است که بیان شد:

﴿إِنَّ ٱللَهَ ٱشۡتَرَىٰ مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ أَنفُسَهُمۡ وَأَمۡوٰلَهُم بِأَنَّ لَهُمُ ٱلۡجَنَّةَ﴾؛¹ «در قبال این بذل جان و این چند روزی که در این دنیا هستی، خدا نعمت بهشت خُلدِ مخلّد را به تو ارزانی داشت.»

این تجارت و بیع و شرائی است که در آن ضرر نیست. در معامله‌ای که انسان با خدا می‌کند، چگونه ممکن است ضرر متوجّه انسان بشود؟! چند روز کمتر زندگی کن و در عوض إلی‌الأبد در بهشت باش! نه‌تنها این ضرر به‌حساب نمی‌آید، بلکه هیچ‌وقت انسان نمی‌تواند از زیر بار این منّت خود را رها کند. زندگی این دنیا کجا و نعمت تأبید بهشت و جنّت کجا؟!

 بنابراین استفاده‌ای که می‌کنیم این است:

 احکامی که به‌حسب ظاهر ضرری است، چون این احکام از ناحیۀ شرع آمده است و در قبال اتیان این احکام، خداوند برای انسان جزاء و أجر در نظر گرفته است؛ روی این‌حساب به‌هیچ‌وجه ضرری در اینجا مترتب نمی‌شود، بلکه عین فلاح و رستگاری و عین ربح است.²

توجه به ظاهر و غفلت از باطن احکام شرع

 نکته و اشکالی که در اینجا هست این است:

 ما فقه را به‌عنوان یک سری قوانین و احکامی که در محدودۀ جوارح و اعمال