
عنوان بصری جلد 7
شرح و تفسیر فقرۀ «و لا یدبر العبد لنفسه تدبیرا» «تدبیر در امور فردی و خانواده»
این اثر شریف از سلسله مباحث حضرت آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (ره) در شرح حدیث عنوان بصری است. ایشان در این مباحث ارزشمند به تبیین موضوع تدبیر در امور فردی و خانواده و شرح فقره و لایدبر العبد لنفسه تدبیرا می پردازد. مولف محترم در این کتاب با تاکید بر پیوستگی مسائل سلوکی با مسائل خانوداگی به مباحثی مانند حساسیت و ظرافت مسئله ارتباط زوجین، حقوق متقابل فرزندان و والدین، اهمیت مسئله اسم گذاری در اسلام و برنامه های تربیتی اسلام برای نهاد خانواده اشاره می کنند. بررسی حقیقت وجودی مرد و زن در نظام خلقت، توضیح و تبیین عقل نظری و عملی و تطبیق آن با شاکله وجودی زنان، تحلیل دقیق و صحیح کلام حضرت امیرالمومنین علیه السلام پیرامون نقصان عقل در زنها، اصول زندگی الهی و تاکید اسلام بر رشد روحی و تکامل مرد و زن از دیگر مباحث مهم و بدیع این کتاب است. در قسمتی از کتاب با اشاره به مسئله تدبیر و عبودیت در سیره اولیای الهی چنین آمده است: «در تمام احکام تشریعیِ ما این مسئلۀ هست که تدبیر و تنظیمِ در امور باید به نهایت درجۀ دقّت وجود داشته باشد؛ و به قول مرحوم والد ما (علامه طهرانی) و همینطور بقیّۀ عرفاء مثل مرحوم قاضی، بهترین فرد آن شخصی است که بتواند امور خود را بهتر تنظیم و از اوقات خود بهتر استفاده کند؛ این فرد، فرد موفّقی خواهد بود....»
عنوان بصری جلد 7
79عربی، غنیترین زبان دنیا
و آن زبانی از نقطهنظر غناء، از إستیعاب1 و إشباع و کمالِ نسبتاً کافی برخوردار است که بتواند آن معانیای را که مورد توجّه مردم و مخاطبین است در قالب لفظ بیان کند و متکلّم برای رساندن آن معنا احتیاجی به تهیّۀ قرائن و مثال و شواهد نداشته باشد. آن زبانی از نقطهنظر غناء، غنیتر است که بتواند برای هر معنا و حتّی برای اندراج2 یک معنای مشترک در مصادیق و موارد مختلف، اسم قرار بدهد.
مثلاً ما در زبان فارسی به حیوان درّنده «شیر» میگوییم و غیر از این لفظ، لفظ دیگری نداریم؛ ولی عرب برای نوعِ این حیوان درّنده یک لفظ قرار میدهد، برای حالات مختلف آنها هم الفاظ مختلفی قرار میدهد و برای مذکّر و مؤنّث آنها هم الفاظ مختلفی قرار میدهد تا متکلّم بتواند حالات مختلف را که در صدد بیان آنها است، با الفاظ مختلف بیان کند. لذا باید گفت که غنیترین زبان در دنیا زبان عربی است؛ زبانی که خدای متعال بهترین دین و کاملترین دین و کاملترین پیامبر و کاملترین کتاب آسمانی خود را به این زبان فرو فرستاده است، و بدترین زبان در دنیا زبانی است که الفاظ مشترک در آن زبان بیشتر باشد؛ مثلاً برای یک لفظ ده پانزده تا معنا باشد، بهطوریکه این لفظ در هر قالبی بتواند یک معنای جدای از دیگری را بدهد و متکلّم نیازمند باشد که قرائنی را برای رساندن آن معنا بیاورد.
وضع هر یک از اسماء الهی برای یک معنای خاص از ظهورات ذات
پس این قاعده در اسمگذاری باید لحاظ بشود: اوّل احتیاج افراد نسبت به تبادل اطّلاعات و رفع ما یحتاج شخصی و عمومی خود؛ و بهدنبال آن، کیفیّت تسمیه و اسمگذاری براساس این نیاز و احتیاج!
از اینجا ما به این نکته پی میبریم که اسماء الهی که در قرآن کریم نسبت به این مسئله تذکّر داده شده است: ﴿وَلِلَّهِ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰ فَٱدۡعُوهُ بِهَا﴾،3 هر کدام برای
- لغتنامۀ دهخدا: «استیعاب: فرا گرفتن.»
- لغتنامۀ دهخدا: «اندراج: داخل شدن.»
- سوره اعراف (٧) آیه ١٨٠. امام شناسی، ج ١٢، ص ٢٣:
«و از برای خدا است اسمهای نیکو؛ پس خدا را با این اسمهای نیکو بخوانید!»
