عنوان بصری جلد 7

مشهود نیست، امّا وقتی که بزرگ می‌شود می‌بینید این به این راه رفت و آن به آن راه رفت! این مربوط به کِی است؟ مربوط به آن موقع است! وقتی که پا به سن می‌گذارد می‌بینید که این یکی دارد به یک راهی می‌رود و آن یکی دارد به یک راه دیگری می‌رود. البتّه من نمی‌گویم که تمام علّت همین است، ولی به قول مرحوم آقا: «به‌عنوان جزء العلّة، مسئله همین‌طور است.» چرا؟ چون آن آثاری که در آن موقع به‌واسطۀ آن أعمال و کردار در نفس این بچّه نقش بسته است که دست روی دست نمی‌گذارد، بلکه شروع به فعّالیت می‌کند، شروع به عمل می‌کند و بعد در سنین بزرگی آرام‌آرام و کم‌کم متوجّه می‌شویم که دارد خطّ سیر و مَشی یک فرد به یک سمت اتّجاه پیدا می‌کند و دارد به یک سمت می‌رود، ولی دیگری این‌طور نیست!

حکایتی در تأثیر شیر دایۀ ناصبیّه بر آیندۀ کودک

مرحوم شیخ فضل‌اللَه نوری ـ رحمة اللَه علیه ـ که مشروطه‌خواه‌ها و انگلیس‌ها او را اعدام کردند،¹ فرزندی داشت که این فرزند شخص غیر مناسبی بود و با همان مسائل دولتی و سیاسی سر و کار داشت و می‌گویند: یکی از عوامل اعدام پدر، خود همین فرزند بوده است و اتفاقاً معمّم هم بوده است!²

نقل می‌کنند:

یک روز در یک مجلس صحبت از این فرزند به میان می‌آید. مرحوم شیخ فضل‌اللَه می‌گوید: «من می‌دانم کجای این قضیّه اشکال دارد. وقتی که این فرزند به دنیا آمد، مادرش شیر نداشت و ما مجبور شدیم این بچّه را دو سه روز به یک زن ناصبیّه که مُبغض امیرالمؤمنین علیه السّلام بود، بدهیم تا به او شیر بدهد. (ناصبی هم به افرادی می‌گویند که نَصب دارند؛ یعنی عداوت با امیرالمؤمنین دارند و به اهل‌بیت و خصوصاً به امیرالمؤمنین سبّ می‌کنند و ناسزا می‌گویند. واقعاً پناه بر خدا!)

و در آن موقع این‌طور به من مُلهَم شد که این شیر دادن آثاری را به جای