عنوان بصری جلد 7

که آن دولت‌ها از نقطه‌نظر تأمین اقتصادی واقعاً برای ملّتشان سنگِ تمام می‌گذارند و یا از نقطه‌نظر امنیّت اخلاقی ـ نه اخلاقی به معنای روانی که آن مسئلۀ بعدی ما است و راجع به آن قضیّه هم صحبت شد ـ¹ واقعاً برای افراد زحمت می‌کشند و حقّ هر فردی را در جایگاه خودش قرار می‌دهند و کسی حقّ تعدّی به دیگری ندارد و اگر شخصی پا را از محدودۀ قانونی خودش فراتر بگذارد، کارش با دولت و دادگاه و قانون است.

عدم دوام حکومت ظالمانه

هم‌چنین در امور اقتصادی و یا در معیشت و یا در رفت و آمد، این حدّأقل تقاضایی است که افراد یک جامعه باید از حکومت خود داشته باشند؛ حالا چه آن حکومت، حکومت اسلامی باشد و یا آن حکومت، حکومت کفر باشد! و کلام بعضی از بزرگان که حتّی به پیامبر نسبت می‌دهند، کلام صحیحی است که:

المُلکُ یَبقیٰ معَ الکُفر و لا یَبقیٰ معَ الظُّلم؛² «حکومت با کفر و بی‌دینی دوام دارد (درصورتی‌که این مسئلۀ عدالت اجتماعی به همین نحو که عرض شد در آن جامعه رایج باشد و اساس حکومت را تشکیل بدهد) ولی با ظلم و تعدّی نمی‌سازد!»

چون یک روز این ملّت به انفجار خواهد رسید، یک روز این ملّت به بن‌بست خواهد رسید، یک روز این ملّتی که بر او ظلم روا داشته شده است بالأخره به نهایت خواهد رسید؛ زیرا افراد همه شعور دارند، عقل دارند، احساس دارند، فطرت دارند، وجدان دارند و ادراک می‌کنند؛ حالا هر حکومتی می‌خواهد باشد، هر دولتی می‌خواهد باشد دو روزه می‌توان [آن را برانداخت]!

یادم می‌آید بعد از انقلاب اسلامی یک روز من دیدم که روی این ده تومانی‌هایی که آن موقع چاپ کرده بودند، عکس مرحوم مدرّس ـ رضوان اللَه علیه ـ بود و الآن هم قاعدتاً باید باشد. وقتی مرحوم آقا این عکس را نگاه کردند فرمودند:

فلانی، می‌دانی این عکس یعنی چه و معنایش چیست؟ معنایش آزادی و