
عنوان بصری جلد 7
شرح و تفسیر فقرۀ «و لا یدبر العبد لنفسه تدبیرا» «تدبیر در امور فردی و خانواده»
این اثر شریف از سلسله مباحث حضرت آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (ره) در شرح حدیث عنوان بصری است. ایشان در این مباحث ارزشمند به تبیین موضوع تدبیر در امور فردی و خانواده و شرح فقره و لایدبر العبد لنفسه تدبیرا می پردازد. مولف محترم در این کتاب با تاکید بر پیوستگی مسائل سلوکی با مسائل خانوداگی به مباحثی مانند حساسیت و ظرافت مسئله ارتباط زوجین، حقوق متقابل فرزندان و والدین، اهمیت مسئله اسم گذاری در اسلام و برنامه های تربیتی اسلام برای نهاد خانواده اشاره می کنند. بررسی حقیقت وجودی مرد و زن در نظام خلقت، توضیح و تبیین عقل نظری و عملی و تطبیق آن با شاکله وجودی زنان، تحلیل دقیق و صحیح کلام حضرت امیرالمومنین علیه السلام پیرامون نقصان عقل در زنها، اصول زندگی الهی و تاکید اسلام بر رشد روحی و تکامل مرد و زن از دیگر مباحث مهم و بدیع این کتاب است. در قسمتی از کتاب با اشاره به مسئله تدبیر و عبودیت در سیره اولیای الهی چنین آمده است: «در تمام احکام تشریعیِ ما این مسئلۀ هست که تدبیر و تنظیمِ در امور باید به نهایت درجۀ دقّت وجود داشته باشد؛ و به قول مرحوم والد ما (علامه طهرانی) و همینطور بقیّۀ عرفاء مثل مرحوم قاضی، بهترین فرد آن شخصی است که بتواند امور خود را بهتر تنظیم و از اوقات خود بهتر استفاده کند؛ این فرد، فرد موفّقی خواهد بود....»
عنوان بصری جلد 7
50خدای متعال در آیۀ شریفه از این مسئولیّت بهعنوان مسئولیّت راجح و أهم و أولیٰ یاد میکند:
﴿يٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ قُوٓاْ أَنفُسَكُمۡ وَأَهۡلِيكُمۡ نَارٗا﴾؛1 «ای کسانی که ایمان آوردهاید، خودتان را و عائلۀ خود را، زن و فرزند خود را از آتش و ضلالت دور نگه دارید!»
بهطور کلّی تصوّر ما، تصوّر جامعه و حتّی در سایر ملل و سایر امکنۀ مختلفه بر این است که براساس آن احساس رحمت و عطوفتی که بین والدین و اطفال حاکم است، آنها مکلّف هستند بر اینکه امور معیشتی آنها را حفظ کنند و آنها را از نقطهنظر ظاهری به سر حدّ رشد برسانند.
کمترین تقاضای افراد جامعه از حکومت
این مسئله در بحث عدالت اجتماعی خیلی نمود و ظهور دارد که مبنای عدالت اجتماعی [چیست]؟ همانطوریکه به نظرم میرسد قبلاً راجع به وظایف حکومت مباحثی را داشتیم،2 در آنجا این بحث مطرح میشود و همینطور در محیط خانوادگی و عائلی هم این مطلب مطرح است که آیا وظیفۀ حکومت نسبت به افراد جامعه صرفاً تأمین اقتصاد و امنیّت اقتصادی و اموری است که مربوط به اصلاح و بهبود اوضاع ظاهری افراد مجتمع است؟ همانطوریکه در همۀ امکنۀ دنیا از این مسئله بهعنوان بهترین الگو و بهترین مبنا در ادارۀ حکومت کشور یاد برده میشود.
بهترین کشور در مجامع امروز آن کشوری است که دولتش بتواند امنیّت اقتصادی و امنیّت رفت و آمد را برای تمام آحاد آن کشور و آن مجتمَع تأمین کند. عدم تجاوز به حقوق ظاهری و فیزیکی افراد، بهعنوان مبنای برای ادارۀ حکومت عادلانه در همۀ ممالک به نظر میرسد، و این یک مسئلۀ بسیار عامّه پسندی است و ما از حق نگذریم، این اوّلین پایه و اساس برای ادارۀ یک مجتمَع به نحوی است که بتواند رضایت تمام افراد را جلب کند. و ما الآن این مطلب را در بعضی از کشورها میبینیم و شنیده شده
- سوره تحریم (٦٦) آیه ٦.
- رجوع شود به عنوان بصری، ج ٦.
