
عنوان بصری جلد 7
شرح و تفسیر فقرۀ «و لا یدبر العبد لنفسه تدبیرا» «تدبیر در امور فردی و خانواده»
این اثر شریف از سلسله مباحث حضرت آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (ره) در شرح حدیث عنوان بصری است. ایشان در این مباحث ارزشمند به تبیین موضوع تدبیر در امور فردی و خانواده و شرح فقره و لایدبر العبد لنفسه تدبیرا می پردازد. مولف محترم در این کتاب با تاکید بر پیوستگی مسائل سلوکی با مسائل خانوداگی به مباحثی مانند حساسیت و ظرافت مسئله ارتباط زوجین، حقوق متقابل فرزندان و والدین، اهمیت مسئله اسم گذاری در اسلام و برنامه های تربیتی اسلام برای نهاد خانواده اشاره می کنند. بررسی حقیقت وجودی مرد و زن در نظام خلقت، توضیح و تبیین عقل نظری و عملی و تطبیق آن با شاکله وجودی زنان، تحلیل دقیق و صحیح کلام حضرت امیرالمومنین علیه السلام پیرامون نقصان عقل در زنها، اصول زندگی الهی و تاکید اسلام بر رشد روحی و تکامل مرد و زن از دیگر مباحث مهم و بدیع این کتاب است. در قسمتی از کتاب با اشاره به مسئله تدبیر و عبودیت در سیره اولیای الهی چنین آمده است: «در تمام احکام تشریعیِ ما این مسئلۀ هست که تدبیر و تنظیمِ در امور باید به نهایت درجۀ دقّت وجود داشته باشد؛ و به قول مرحوم والد ما (علامه طهرانی) و همینطور بقیّۀ عرفاء مثل مرحوم قاضی، بهترین فرد آن شخصی است که بتواند امور خود را بهتر تنظیم و از اوقات خود بهتر استفاده کند؛ این فرد، فرد موفّقی خواهد بود....»
عنوان بصری جلد 7
122این کلمات کیست؟ کلمات امیرالمؤمنین است، بنده نگفتهام!
عَیّ به معنای کوته فکری است؛ یعنی کسی که فکر و قدرت فهمیاش نمیتواند آنطورکه باید و شاید [عمل کند]! و عَورَة به چیزی گفته میشود که باید او را حفظ کرد و از دستبرد اجانب محفوظ داشت.
البتّه همانطور که عرض کردم راجع به اینها مطالبی باز خواهد شد که إنشاءاللَه رفع ابهام و رفع اجمال بشود و طبق آنچه از بزرگان و افرادی که متّصل به منبع و سرچشمۀ وحی هستند در این زمینه شنیده شده و تفسیر و توضیح دادهاند، مسئله برای دوستان و رفقا روشن میشود.
بیان سه ویژگی زنان در کلام امیرالمؤمنین علیه السّلام
من فرصت نکردم به نهج البلاغه مراجعه کنم، ولی تا آنجا که به خاطر دارم و حافظهام اجازه میدهد، یکی از آن مواردی که إنشاءاللَه شاید در جلسات بعد هم بیشتر راجع به آن صحبت بشود این است که حضرت میفرماید:
مَعاشِرَ النّاس، إنّ النّساءَ نَواقِصُ الایمان، نَواقِصُ الحُظوظِ، نَواقِصُ العُقولِ؛ 1 «ای مردم، زنان دارای سه ویژگی هستند: یکی اینکه ایمان آنها ناقص است و دارای ضعف عقل هستند؛ و دیگر اینکه حظّ و نصیب آنها ناقص است؛ و سوّم اینکه عقل آنها ناقص است!»
این جملۀ «نَواقصُ العُقول» و «نَواقصُ الحُظوظ» و «نَواقصُ الایمان» از سایر عبارات و مواردی که حضرت در نهج البلاغه ذکر کردهاند تندتر و سؤال برانگیزتر است و همین موجب شده است اظهار نظر بزرگان و افرادی که بهدنبال بیان و تفسیر عبارات هستند، مطلب را بر آنها مشکل کند.
متولّی و صاحب دین کیست؟
امّا آن موضوعی که به نظر میرسد قبل از وارد شدن در مطلب و بحث باید نسبت به آن توجّه بشود این مقدّمه است که متولّی دین و صاحب دین کیست؟ آیا ما متولّی دین هستیم و به عبارت دیگر ما باید به هر کیفیّتی دین را در میان مردم جا
- نهج البلاغة (صبحی صالح)، ص ١٠٥.
