
عنوان بصری جلد 7
شرح و تفسیر فقرۀ «و لا یدبر العبد لنفسه تدبیرا» «تدبیر در امور فردی و خانواده»
این اثر شریف از سلسله مباحث حضرت آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (ره) در شرح حدیث عنوان بصری است. ایشان در این مباحث ارزشمند به تبیین موضوع تدبیر در امور فردی و خانواده و شرح فقره و لایدبر العبد لنفسه تدبیرا می پردازد. مولف محترم در این کتاب با تاکید بر پیوستگی مسائل سلوکی با مسائل خانوداگی به مباحثی مانند حساسیت و ظرافت مسئله ارتباط زوجین، حقوق متقابل فرزندان و والدین، اهمیت مسئله اسم گذاری در اسلام و برنامه های تربیتی اسلام برای نهاد خانواده اشاره می کنند. بررسی حقیقت وجودی مرد و زن در نظام خلقت، توضیح و تبیین عقل نظری و عملی و تطبیق آن با شاکله وجودی زنان، تحلیل دقیق و صحیح کلام حضرت امیرالمومنین علیه السلام پیرامون نقصان عقل در زنها، اصول زندگی الهی و تاکید اسلام بر رشد روحی و تکامل مرد و زن از دیگر مباحث مهم و بدیع این کتاب است. در قسمتی از کتاب با اشاره به مسئله تدبیر و عبودیت در سیره اولیای الهی چنین آمده است: «در تمام احکام تشریعیِ ما این مسئلۀ هست که تدبیر و تنظیمِ در امور باید به نهایت درجۀ دقّت وجود داشته باشد؛ و به قول مرحوم والد ما (علامه طهرانی) و همینطور بقیّۀ عرفاء مثل مرحوم قاضی، بهترین فرد آن شخصی است که بتواند امور خود را بهتر تنظیم و از اوقات خود بهتر استفاده کند؛ این فرد، فرد موفّقی خواهد بود....»
عنوان بصری جلد 7
93اختصاص اربعین به سیّدالشّهدا علیه السّلام
خود مرحوم آقا میفرمودند که برای من سالگرد نگیرید. از مطالبی که میفرمودند این بود که برای من اربعین نگیرید! البتّه این مسئلهای است که اختصاص به ایشان هم ندارد، بلکه عقیدۀ بنده هم همین بوده و همین است. اربعین اختصاص به سیّدالشّهدا دارد، و متأسّفانه این اربعین که در میان ما رایج است یک بدعتی در اسلام است! ما در اسلام اربعین نداریم، اربعین برای ما نیست، اربعین فقط اختصاص به سیّدالشّهدا علیه السّلام دارد! امام عسکری علیه السّلام میفرمایند:
عَلاماتُ المُؤمنِ خَمسٌ: صَلَواتُ إحدیٰ و خَمسینَ؛ و زیارةُ الأربعینَ؛ و التّخَتُّم بِالیمینِ؛ و تَعفیرُ الجَبینِ؛ و الجَهرُ بِبسم اللَهِ الرّحمٰنِ الرّحیم.1
بسم اللَه الرّحمٰن الرّحیم بلند گفتن از اختصاصات مؤمن است، چون اهلتسنّن در نماز خودشان در ابتداء به حمد بسم اللَه را میگویند ولی بهطور مخفی و آهسته میگویند. از امام صادق و امام باقر علیهما السّلام روایت است که میفرمایند:
خدا لعنت کند اینها را که بزرگترین آیه در قرآن را پنهان کردند و آن را بر زبان نمیآورند!2
- إقبال الأعمال، ج ٢، ص ٥٨٩. اربعین در فرهنگ شیعه، ص ٧٨:
«نشانههای مؤمن پنج چیز است: اوّل: پنجاه و یک رکعت نماز (واجب و نافله در طول شبانه روز)؛ دوّم: زیارت اربعین حضرت سیّدالشّهدا علیه السّلام؛ سوّم: انگشتر در دست راست نمودن؛ چهارم: پیشانی بر خاک گذاردن؛ پنجم: بلند گفتن بسم اللَه الرّحمٰن الرّحیم در نمازهای جهریّه (صبح، مغرب و عشاء).» - تفسیر العیّاشی، ج ١، ص ١٩:
«عَن أبیحمزة عَن أبیجعفر علیه السّلام قالَ: ”سَرَقوا أکرمَ آیةٍ فی کتابِ اللَه: ﴿بِسۡمِ ٱللَهِ ٱلرَّحۡمٰنِ ٱلرَّحِيمِ﴾.“»
ترجمه: «امام باقر علیه السّلام فرمود: ”اینان (اهل سنّت) گرامیترین آیه در کتاب خدا، ﴿بِسۡمِ ٱللَهِ ٱلرَّحۡمٰنِ ٱلرَّحِيمِ﴾ را دزدیدند!“» (محقّق)
الکافی، ج ٨، ص ٢٦٦:
«عَن هارونَ عَن أبیعبدِاللَه علیه السّلام قال: قالَ لی: ”کَتَموا ﴿بِسۡمِ ٱللَهِ ٱلرَّحۡمٰنِ ٱلرَّحِيمِ﴾، فَنِعمَ ـ وَ اللَهِ ـ الأسماءِ کتَموها! کانَ رسولُ اللَه صلّی اللَه علیه و آله و سلّم إذا دَخَلَ إلَی مَنزِلِه و اجتَمَعَت عَلَیهِ قُرَیشٌ یَجهَرُ بِبِسمِ اللَه الرّحمٰنِ الرّحیمِ و یرفَعُ بِها صَوتَهُ فَتوَلّی قُرَیشٌ فِرارًا فأنزَلَ اللَهُ عزّوجلّ فی ذَلِک: ﴿وَإِذَا ذَكَرۡتَ رَبَّكَ فِي ٱلۡقُرۡءَانِ وَحۡدَهُۥ وَلَّوۡاْ عَلَىٰٓ أَدۡبٰرِهِمۡ نُفُورٗا﴾.*“»
ترجمه: «امام صادق علیه السّلام فرمود: اینان (اهل سنّت) ﴿بِسۡمِ ٱللَهِ ٱلرَّحۡمٰنِ ٱلرَّحِيمِ﴾ را پنهان نمودند؛ و به خدا سوگند که اینان بهترین نامها را پنهان کردند! هرگاه رسول خدا صلّی اللَه علیه و آله و سلّم به خانۀ خود درمیآمد و قریش دور او را میگرفتند، آن حضرت صدای خود را به ﴿بِسۡمِ ٱللَهِ ٱلرَّحۡمٰنِ ٱلرَّحِيمِ﴾ بلند مینمود، پس قریش برمیگشتند و فرار میکردند؛ سپس خداوند دربارۀ آن این آیه را نازل فرمود: ﴿وَإِذَا ذَكَرۡتَ رَبَّكَ فِي ٱلۡقُرۡءَانِ وَحۡدَهُۥ وَلَّوۡاْ عَلَىٰٓ أَدۡبٰرِهِمۡ نُفُورٗا﴾؛ ”و چون پروردگارت را در قرآن به وحدانیّت یاد کنی، همگی پشت کنند و با نفرت و انزجار، دوری گزینند!“» (محقّق)
*. سوره اسراء (١٧) آیه ٤٦.
- إقبال الأعمال، ج ٢، ص ٥٨٩. اربعین در فرهنگ شیعه، ص ٧٨:
