
عنوان بصری جلد 7
شرح و تفسیر فقرۀ «و لا یدبر العبد لنفسه تدبیرا» «تدبیر در امور فردی و خانواده»
این اثر شریف از سلسله مباحث حضرت آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (ره) در شرح حدیث عنوان بصری است. ایشان در این مباحث ارزشمند به تبیین موضوع تدبیر در امور فردی و خانواده و شرح فقره و لایدبر العبد لنفسه تدبیرا می پردازد. مولف محترم در این کتاب با تاکید بر پیوستگی مسائل سلوکی با مسائل خانوداگی به مباحثی مانند حساسیت و ظرافت مسئله ارتباط زوجین، حقوق متقابل فرزندان و والدین، اهمیت مسئله اسم گذاری در اسلام و برنامه های تربیتی اسلام برای نهاد خانواده اشاره می کنند. بررسی حقیقت وجودی مرد و زن در نظام خلقت، توضیح و تبیین عقل نظری و عملی و تطبیق آن با شاکله وجودی زنان، تحلیل دقیق و صحیح کلام حضرت امیرالمومنین علیه السلام پیرامون نقصان عقل در زنها، اصول زندگی الهی و تاکید اسلام بر رشد روحی و تکامل مرد و زن از دیگر مباحث مهم و بدیع این کتاب است. در قسمتی از کتاب با اشاره به مسئله تدبیر و عبودیت در سیره اولیای الهی چنین آمده است: «در تمام احکام تشریعیِ ما این مسئلۀ هست که تدبیر و تنظیمِ در امور باید به نهایت درجۀ دقّت وجود داشته باشد؛ و به قول مرحوم والد ما (علامه طهرانی) و همینطور بقیّۀ عرفاء مثل مرحوم قاضی، بهترین فرد آن شخصی است که بتواند امور خود را بهتر تنظیم و از اوقات خود بهتر استفاده کند؛ این فرد، فرد موفّقی خواهد بود....»
عنوان بصری جلد 7
68احکامی که خدای متعال این احکام را براساس تکوین و براساس این شالوده و برای تکامل این شالوده، اعتبار و وضع کرده است. بله، ممکن بود اگر خداوند خلقی غیر از ما خلق میکرد احکام دیگری را هم برای آنها وضع میکرد؛ امّا این انسان با این استعدادات، با این خصوصیّات نفسانی، با این کیفیّت استقامت جسمی و خصوصیّات روحی، یک احکام خاصّ به خودش را دارد.
حکم الهی در نفی عبادت غیر خدا
﴿وَقَضَىٰ رَبُّكَ﴾ حکم الهی است و حکم از مرتبۀ اعتبار بالاتر است! حکم الهی این است که ﴿أَلَّا تَعۡبُدُوٓاْ إِلَّآ إِيَّاهُ﴾؛ یعنی بالا بروید، پایین بیایید فقط باید خدا را عبادت کنید! این عبادت عبارت است از حکم و قضاء الهی! ﴿إِنَّ ٱللَهَ لَا يَغۡفِرُ أَن يُشۡرَكَ بِهِۦ وَيَغۡفِرُ مَا دُونَ ذٰلِكَ﴾؛1 «خداوند از شرک نمیگذرد، امّا غیر از شرک هرچه باشد میبخشد!»
مسئلۀ شرک مسئلۀ عجیبی است! البتّه درصورتیکه مستضعف نباشد و از روی عناد شرک بورزد. مسئلۀ استضعاف و کوته فرهنگیِ دینی افراد، مسئلۀ دیگری دارد. اگر شخصی از روی عناد به خداوند شرک بورزد، خداوند از این مسئله نمیگذرد و غیر از این هرچه باشد میتواند آن توبه را قبول کند.
﴿وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعۡبُدُوٓاْ إِلَّآ إِيَّاهُ﴾؛ یعنی خداوند حکم کرده است بر اینکه غیر از او را عبادت نکنید! معنای عبادت هم که میدانید چیست؟ یعنی در همۀ مراتب و همۀ مراحل زندگی آنچه که مدّ نظر ما است باید «او» باشد و بعد ما بقیّۀ مسائل را بر طبق این فکر و بر طبق این نقطه تطبیق بدهیم و اساس حرکت و زندگانی در دنیا را براساس اتّجاه به این نقطه و به این هدف تنظیم کنیم، نهاینکه کارمان را انجام بدهیم و وقتی که به آخر رسیدیم فکر کنیم که چقدر در این قضیّه خدا بود! باید از اوّل که میخواهیم پا را از منزل بیرون بگذاریم با این نیّت بگذاریم که این پا الآن دارد برای خدا حرکت میکند.
اگر یک روز بیاییم و این کار را انجام بدهیم، آنوقت میبینیم که با روز دیگر
- سوره نساء (٤) آیه ٤٨ و ١١٦.
