
عنوان بصری جلد 7
شرح و تفسیر فقرۀ «و لا یدبر العبد لنفسه تدبیرا» «تدبیر در امور فردی و خانواده»
این اثر شریف از سلسله مباحث حضرت آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (ره) در شرح حدیث عنوان بصری است. ایشان در این مباحث ارزشمند به تبیین موضوع تدبیر در امور فردی و خانواده و شرح فقره و لایدبر العبد لنفسه تدبیرا می پردازد. مولف محترم در این کتاب با تاکید بر پیوستگی مسائل سلوکی با مسائل خانوداگی به مباحثی مانند حساسیت و ظرافت مسئله ارتباط زوجین، حقوق متقابل فرزندان و والدین، اهمیت مسئله اسم گذاری در اسلام و برنامه های تربیتی اسلام برای نهاد خانواده اشاره می کنند. بررسی حقیقت وجودی مرد و زن در نظام خلقت، توضیح و تبیین عقل نظری و عملی و تطبیق آن با شاکله وجودی زنان، تحلیل دقیق و صحیح کلام حضرت امیرالمومنین علیه السلام پیرامون نقصان عقل در زنها، اصول زندگی الهی و تاکید اسلام بر رشد روحی و تکامل مرد و زن از دیگر مباحث مهم و بدیع این کتاب است. در قسمتی از کتاب با اشاره به مسئله تدبیر و عبودیت در سیره اولیای الهی چنین آمده است: «در تمام احکام تشریعیِ ما این مسئلۀ هست که تدبیر و تنظیمِ در امور باید به نهایت درجۀ دقّت وجود داشته باشد؛ و به قول مرحوم والد ما (علامه طهرانی) و همینطور بقیّۀ عرفاء مثل مرحوم قاضی، بهترین فرد آن شخصی است که بتواند امور خود را بهتر تنظیم و از اوقات خود بهتر استفاده کند؛ این فرد، فرد موفّقی خواهد بود....»
عنوان بصری جلد 7
246کرده و او را پایینتر از مرتبۀ انسان قرار دادهاند؛ گروهی هم پا را فراتر از حدّ اعتدال و اقتصاد قرار دادهاند و در مرتبۀ افراط به آن حد پیشروی کردهاند که مقام و موقعیّت و استعدادهای زن را فراتر از استعدادهای مرد شمردهاند، عقل زن را بالاتر از عقل مرد و ایمان زن را بالاتر از ایمان مرد و خصوصیّات اخلاقی و تکوینی او را فراتر از مرد بهحساب آوردهاند! به نظر میرسد اینگونه افراد عالماً و عامداً و مُغرضاً این مطالب را مطرح کردهاند؛ چون هیچکس نمیتواند با ذهنی صاف و بدون غلّ و غش و بدون غرض و مرض این مطلب را به این کیفیّت بیان کند و در این مسئله جای شکّی نیست.
بررسی ساختار وجودی و هدف از خلقت مرد و زن از منظر قرآن
بنابراین ما باید ببینیم نظر اسلام نسبت به ساختار وجودی زن و مرد چیست و هدف عالم تکوین و عالم خلقت از خلقت زن و خلقت مرد چیست و آیا هر دو برای رسیدن به نقاط تکاملی خود مساوی خلق شدهاند؟ و یا اینکه به اعتقاد بعضی یکی مقدّمۀ برای تکامل دیگری خواهد بود و در اصل، آن سکّۀ فلاح و رستگاری و رسیدن به کمال به نام مرد زده شده است نه به نام زن! آیا این درست است یا اینکه مطلب جور دیگری است؟
در آیات شریفۀ قرآن نسبت به این مسئله تصریحاتی وارد است و آیات در این زمینه بسیار است. آیهای دارد که تمام نقاط حسّاس و آن مسائل کلیدی تربیت زن و مرد و اهدافی را که زن و مرد به آن اهداف میرسند مشروحاً بیان کرده است. در آیات قرآن تا آنجایی که انسان مطالعه و قرائت و تدبّر کند به این مسئله پی میبرد که وقتی خطاب برای مؤمنین و مؤمنات است، اکثریّت توجّه این خطابها به مردان است:
﴿يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ﴾،1 ﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَٱلَّذِينَ هَاجَرُواْ﴾،2 ﴿جٰهِدُواْ بِأَمۡوٰلِكُمۡ وَأَنفُسِكُمۡ فِي سَبِيلِ ٱللَهِ﴾،3
- سوره بقره (٢) آیه ١٠٤.
- سوره بقره (٢) آیه ٢١٨.
- سوره توبه (٩) آیه ٤١. امام شناسی، ج ١٠، ص ٢٠٩:
«در راه خدا با اموال خود و با جانهای خود جهاد کنید!»
