
عنوان بصری جلد 7
شرح و تفسیر فقرۀ «و لا یدبر العبد لنفسه تدبیرا» «تدبیر در امور فردی و خانواده»
این اثر شریف از سلسله مباحث حضرت آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (ره) در شرح حدیث عنوان بصری است. ایشان در این مباحث ارزشمند به تبیین موضوع تدبیر در امور فردی و خانواده و شرح فقره و لایدبر العبد لنفسه تدبیرا می پردازد. مولف محترم در این کتاب با تاکید بر پیوستگی مسائل سلوکی با مسائل خانوداگی به مباحثی مانند حساسیت و ظرافت مسئله ارتباط زوجین، حقوق متقابل فرزندان و والدین، اهمیت مسئله اسم گذاری در اسلام و برنامه های تربیتی اسلام برای نهاد خانواده اشاره می کنند. بررسی حقیقت وجودی مرد و زن در نظام خلقت، توضیح و تبیین عقل نظری و عملی و تطبیق آن با شاکله وجودی زنان، تحلیل دقیق و صحیح کلام حضرت امیرالمومنین علیه السلام پیرامون نقصان عقل در زنها، اصول زندگی الهی و تاکید اسلام بر رشد روحی و تکامل مرد و زن از دیگر مباحث مهم و بدیع این کتاب است. در قسمتی از کتاب با اشاره به مسئله تدبیر و عبودیت در سیره اولیای الهی چنین آمده است: «در تمام احکام تشریعیِ ما این مسئلۀ هست که تدبیر و تنظیمِ در امور باید به نهایت درجۀ دقّت وجود داشته باشد؛ و به قول مرحوم والد ما (علامه طهرانی) و همینطور بقیّۀ عرفاء مثل مرحوم قاضی، بهترین فرد آن شخصی است که بتواند امور خود را بهتر تنظیم و از اوقات خود بهتر استفاده کند؛ این فرد، فرد موفّقی خواهد بود....»
عنوان بصری جلد 7
240نهاینکه آمدیم و بهطور کلّی کنار گذاشتیم!
بعضی از شارحین نهج البلاغه گفتهاند:
آنچه که بین مرد و زن اختلافی است آن عقل نظری است که مربوط به قضایا و روابط منطقی است که آنهم ارزشی ندارد، چه اینکه حالا قضیّه و آن واقعیّت درست باشد یا غلط باشد؛ و امّا در عقل عملی هر دو یکی هستند!1
یعنی بهعکس آنچه که ما گفتیم! پس این کلام امیرالمؤمنین چه شد؟! در آنچه که فایده ندارد هیچ؛ و در آنچه که فایده دارد هر دو مساویاند؟! پس امیرالمؤمنین که گفت: «و أمّا عائِشَةُ فَقَد أدرَکَها ضَعفُ رَأی النّساء!» چه شد؟!
اینجا است که ما احساس میکنیم نسبت به امیرالمؤمنین علیه السّلام از خود ما و امثال ما جفا رسیده است، به خود امیرالمؤمنین از دست ما جفا رسیده است! مگر حضرت نمیتوانست خودش بگوید؟!
یا آنهایی که میآیند و میخواهند نظام آفرینش و نظام تکوین را واژگونه جلوه بدهند، مسئولیّت بزرگ و گناه نابخشودنی متوجّه آنها خواهد شد! اگر شخصی میتواند راهی برود، چرا ما در بیان حقایق و مسائل کوتاهی کنیم؟!
اتّفاقاً اگر خداوند توفیق بدهد ما در مجالس آینده راجع به کمالاتی که زنها پیدا میکنند و مراتب علمیای که آنها طی کردهاند و عدم اختلاف آنها در عوالم بالاتر که در آنجا دیگر زن و مردی وجود ندارد، بحث را بالا خواهیم کشاند و متوجّه خواهید شد که تمام این مطالبی که گفته میشود مربوط به نظام عالم در همین عالم و مربوط به اینجا است، امّا از نقطهنظر مطالب [مربوط به عوالم بالا اختلافی نیست].
﴿إِنَّ ٱلۡمُسۡلِمِينَ وَٱلۡمُسۡلِمٰتِ وَٱلۡمُؤۡمِنِينَ وَٱلۡمُؤۡمِنٰتِ وَٱلۡقٰنِتِينَ وَٱلۡقٰنِتٰتِ وَٱلصَّـٰدِقِينَ وَٱلصَّـٰدِقٰتِ وَٱلصَّـٰبِرِينَ وَٱلصَّـٰبِرٰتِ وَٱلۡخٰشِعِينَ وَٱلۡخٰشِعٰتِ وَٱلۡمُتَصَدِّقِينَ وَٱلۡمُتَصَدِّقٰتِ وَٱلصَّـٰٓئِمِينَ وَٱلصَّـٰٓئِمٰتِ وَٱلۡحٰفِظِينَ فُرُوجَهُمۡ وَٱلۡحٰفِظٰتِ وَٱلذَّ ٰكِرِينَ ٱللَهَ
- رجوع شود به ترجمه و تفسیر نهج البلاغة، محمّدتقی جعفری، ص ١٠٦٢ ـ ١٠٦٤.
