
عنوان بصری جلد 7
شرح و تفسیر فقرۀ «و لا یدبر العبد لنفسه تدبیرا» «تدبیر در امور فردی و خانواده»
این اثر شریف از سلسله مباحث حضرت آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (ره) در شرح حدیث عنوان بصری است. ایشان در این مباحث ارزشمند به تبیین موضوع تدبیر در امور فردی و خانواده و شرح فقره و لایدبر العبد لنفسه تدبیرا می پردازد. مولف محترم در این کتاب با تاکید بر پیوستگی مسائل سلوکی با مسائل خانوداگی به مباحثی مانند حساسیت و ظرافت مسئله ارتباط زوجین، حقوق متقابل فرزندان و والدین، اهمیت مسئله اسم گذاری در اسلام و برنامه های تربیتی اسلام برای نهاد خانواده اشاره می کنند. بررسی حقیقت وجودی مرد و زن در نظام خلقت، توضیح و تبیین عقل نظری و عملی و تطبیق آن با شاکله وجودی زنان، تحلیل دقیق و صحیح کلام حضرت امیرالمومنین علیه السلام پیرامون نقصان عقل در زنها، اصول زندگی الهی و تاکید اسلام بر رشد روحی و تکامل مرد و زن از دیگر مباحث مهم و بدیع این کتاب است. در قسمتی از کتاب با اشاره به مسئله تدبیر و عبودیت در سیره اولیای الهی چنین آمده است: «در تمام احکام تشریعیِ ما این مسئلۀ هست که تدبیر و تنظیمِ در امور باید به نهایت درجۀ دقّت وجود داشته باشد؛ و به قول مرحوم والد ما (علامه طهرانی) و همینطور بقیّۀ عرفاء مثل مرحوم قاضی، بهترین فرد آن شخصی است که بتواند امور خود را بهتر تنظیم و از اوقات خود بهتر استفاده کند؛ این فرد، فرد موفّقی خواهد بود....»
عنوان بصری جلد 7
237قابل ادراک است و شواهد هم بر این مسئله إلیٰماشاءاللَه دلالت دارد. مثلاً در باب جهاد، در باب قضا و در بسیاری از موارد انفاقات که اتّفاقاً این مورد سوّم از مواردی است که قطعاً تجربه و مشاهدات نسبت به این مسئله حکومت دارد. خیلی از انفاقاتی که انسان میکند ممکن است که اگر در اختیار زن باشد اینها را انجام ندهد و [مرد] با قوّۀ عاقلۀ خود میتواند سدهایی را که ممکن است او را از رسیدن به این مرتبه باز دارد کنار بزند. پس حضرت که میفرماید: «مشورت نکن!» نه در همۀ موارد است، بلکه فقط در مواردی است که جنبۀ احساسات میتواند در آن موارد نقش داشته باشد.
ثانیاً: از آنجایی که بیان این مسائل بهطور کلّی جنبۀ عمومی دارد، لذا همانطوریکه نسبت به سایر موارد، موارد استثنایی وجود دارد، نسبت به این مورد هم موجود است. خیلیها هستند که حتّی در همین مورد از مردهای خودشان برتری دارند و در این هم جای شکّی نیست! کلام امیرالمؤمنین که میفرماید: «و أمّا عائِشَةُ فَقَد أدرَکَهَا ضَعفُ رَأی النّساء!» یعنی حکم بهطور عموم! یعنی بهطور عموم از این نقطهنظر مرد بر زن غلبه دارد، لذا حکم الهی هم بر این پایه قرار گرفته است؛ امّا در بعضی از موارد اینطور نیست، در بعضی از موارد انسان میبیند که در قدرت تفکّر و قدرت تدبیر و قدرت انتخابِ واقع در رعایت با مسائل، زن بهتر از مرد است! برای خود من هم در بسیاری از موارد در ارتباط با بسیاری از خانوادهها این مطلب پیش آمده است که در مواجهه با قضایا میبینم این بهتر تصمیم میگیرد و بهتر فکر میکند و رعایت موازین برای او بهتر است.
پس این دو مطلب باید مدّ نظر قرار بگیرد:
اوّل اینکه: حضرت این مطلب را در چه مورد فرمودهاند؟! در مواردی که جنبۀ احساسات در آن موارد نقش دارد؛ دوّم اینکه: مسئله بهصورت غالبی است! با این کیفیّت دیگر مسئله حل میشود.
اهمیّت جابجا نشدن جایگاه مرد و زن در خانواده و اثرش در تربیت
این احساسات یک موهبت الهی است که خداوند برای تربیت بچّه به زن داده
