
عنوان بصری جلد 7
شرح و تفسیر فقرۀ «و لا یدبر العبد لنفسه تدبیرا» «تدبیر در امور فردی و خانواده»
این اثر شریف از سلسله مباحث حضرت آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (ره) در شرح حدیث عنوان بصری است. ایشان در این مباحث ارزشمند به تبیین موضوع تدبیر در امور فردی و خانواده و شرح فقره و لایدبر العبد لنفسه تدبیرا می پردازد. مولف محترم در این کتاب با تاکید بر پیوستگی مسائل سلوکی با مسائل خانوداگی به مباحثی مانند حساسیت و ظرافت مسئله ارتباط زوجین، حقوق متقابل فرزندان و والدین، اهمیت مسئله اسم گذاری در اسلام و برنامه های تربیتی اسلام برای نهاد خانواده اشاره می کنند. بررسی حقیقت وجودی مرد و زن در نظام خلقت، توضیح و تبیین عقل نظری و عملی و تطبیق آن با شاکله وجودی زنان، تحلیل دقیق و صحیح کلام حضرت امیرالمومنین علیه السلام پیرامون نقصان عقل در زنها، اصول زندگی الهی و تاکید اسلام بر رشد روحی و تکامل مرد و زن از دیگر مباحث مهم و بدیع این کتاب است. در قسمتی از کتاب با اشاره به مسئله تدبیر و عبودیت در سیره اولیای الهی چنین آمده است: «در تمام احکام تشریعیِ ما این مسئلۀ هست که تدبیر و تنظیمِ در امور باید به نهایت درجۀ دقّت وجود داشته باشد؛ و به قول مرحوم والد ما (علامه طهرانی) و همینطور بقیّۀ عرفاء مثل مرحوم قاضی، بهترین فرد آن شخصی است که بتواند امور خود را بهتر تنظیم و از اوقات خود بهتر استفاده کند؛ این فرد، فرد موفّقی خواهد بود....»
عنوان بصری جلد 7
236به زیرزمین منتقل کن. ما هم آمدیم به او کمک کردیم که بیاید منتقل کند، ولی اتّفاقاً گلدان بزرگ بود و یکی از اینها در وسط راه شکست! میگفت: «بیا، برای همین میگویند: حرف زنها را گوش ندهید! ببین چه بر سرمان آمد!» گفتم: «آقا، اینکه گفتهاند: گوش ندهید، نه در هر جا است؛ او که حرف بدی نزده است، این گلدان اگر در حیاط باشد سرما میخورد و خشک میشود، تو در کیفیّت مسیر و کیفیّت انجامش اشتباه کردی! تو و من که نباید این را بیاوریم، باید دو سه نفر دیگر را هم صدا کنیم تا این گلدان بزرگ به شکل دیگری [منتقل شود تا نشکند].»
حضرت میفرمایند: در مواردی که جنبۀ احساس در آن موارد راه دارد [مشورت نکن]، نه در آن مواردی که امر به نیکی و امر به خیر میکنند؛ در آنجا که اینطور نیست! بسیاری از افراد بهتوسّط همین زنها هدایت پیدا کردند. زهیر بن قین که بود؟ مگر عیالش او را بهطرف امام حسین نفرستاد؟! چه کسی باعث خوشبختی و سعادت شوهرش شد؟ زنش بود دیگر!1
مطلب را دیگر میبندم چون دارد گسترش پیدا میکند و از جلسۀ بعد به وظایف میپردازیم.
دو مطلب کلیدی راجع به نقصان عقل عملی در زنان
پس در اینجا دو مطلب باید مورد توجّه قرار بگیرد:
اوّلاً: باید بدانیم آن موردی که مقصود و منظور امام علیه السّلام در ضعف عقل نسبت به زن است، نه در عقل نظری است؛ چون در عقل نظری و رسیدن به مطلب بین زن و مرد فرقی نیست و هر دو از یک قوّه برخوردار هستند و همانطوریکه در میان زنان اختلاف مراتب وجود دارد در میان مردان هم وجود دارد!
پس مقصود از آن عقل، عبارت از عقل عملی است که در آن مواردی که احساسات میتواند نقش اساسی داشته باشد، حضرت میفرمایند: «توان و استعداد ورود مرد در آن موارد بیشتر از زن است!» و این یک چیزی است که قابل لمس و
- وقعة الطّف، ص ١٦٢.
