عنوان بصری جلد 7

اینها مسلّط شده و وقتی مسلّط شده دیگر آن عقل عملی نمی‌تواند در اینجا کار کند!

﴿لَهُمۡ قُلُوبٞ لَّا يَفۡقَهُونَ بِهَا﴾؛ دل دارند، چون اگر از او سؤال کنید: «این بچّۀ شش ماهه چه گناهی داشت؟» آیا پیش خودش هم می‌گوید که عیب نداشت؟! [اگر از او سؤال کنید]: «ای کسی که تیر در چلّۀ کمان می‌گذاری و گلوی این بچّه را هدف می‌گیری، اگر بچّۀ خودت هم بود همین کار را می‌کردی؟!» می‌گوید: «نه!» پس معلوم است قلب دارد، معلوم است فکر و مغز دارد، امّا ﴿لَّا يَفۡقَهُونَ﴾؛ نمی‌فهمد! چرا نمی‌فهمد؟ چون آمده و رویش را پرده انداخته است! مقصود از ﴿لَّا يَفۡقَهُونَ﴾ این نیست که نمی‌فهمند؛ چون اگر نفهمند که اشکال ندارد، فهم ندارند و مثل یک سنگ می‌مانند؛ امّا این‌طور نیست! ﴿لَّا يَفۡقَهُونَ﴾ یعنی نمی‌خواهند بفهمند. معنای فقه و معنای دیدن و معنای شنیدن در این آیه عبارت است از آن ارتباط تنگاتنگ نفس با آن واقعیّات! آن ارتباط را نگذاشتند برقرار بشود، آن ارتباط را در وجود خودشان از بین بردند، لذا آن حالت که ما از آن به حالت پذیرش و قبول تعبیر می‌کنیم ـ و برای این است که بتواند خودش را در مواجهۀ با قضایا و مطالب، آرام مواجه کند ـ از بین می‌رود؛ می‌فهمد ولی عمل نمی‌کند!

بنابراین مسئله در ارتباط با عملِ عقل عملی عبارت است از ایجاد ارتباط بین ملکاتی که برای انسان پیدا شده و انتخاب بهترین راه در مواجهۀ با قضایایی که برای انسان حاصل می‌شود؛ این کار عقل عملی است! طبیعی است که در اینجا مسئلۀ احساس و عواطف ممکن است خیلی نقش داشته باشد. یکی از غرائز که در این مسئله نقش اساسی دارد، مسئلۀ احساس و عواطف است. خدای متعال به‌واسطۀ آن حکمت بالغۀ خود برای نظام أحسن، احساسات زن را از این جهت بیش از احساسات مرد قرار داد که این‌هم به‌خاطر آن جریان عالم خلقت است.

فزونی احساسات زن بر مرد براساس حکمت پروردگار در نظام أحسن

آن حسّ عطوفتی که زن نسبت به فرزند دارد و آن حسّ عطوفت و لطفی که یک مادر نسبت به بچّه‌اش دارد همه ناشی از جنبۀ احساسات او است. دیده‌اید وقتی یک ناراحتی برای یک بچّه پیدا می‌شود، مادر می‌گوید: «من نمی‌توانم ببینم!» مثلاً