عنوان بصری جلد 7

یک کسی دیرتر می‌رسد. یک حکیم که مغز او با تمرین نسبت به مطالب کلّی آموخته شده، طبعاً کشف مسائل مشکل و به‌عبارت دیگر کشف قضایای نظری و یا تصوّرات نظری برای او بسیار آسان‌تر است از افراد عادی که طبعاً از مسائل کلّی و مطالب غامض چندان اطّلاعی ندارند، و اگر آنها هم در همین مسائل باشند به اینها می‌رسند.

مطلب دوّم که عرض شد این بود: همین عقل که در مقام راهیابی به واقع و کشف مجهولات نسبت به قضایا و حقایق و مسائل واقعی است، در انطباق خود با واقع هم یکی از موهبت‌های الهی است؛ یعنی همین عقل است که می‌آید اوّل واقع را به‌عنوان یک ملاک و به‌عنوان یک مبنا روشن می‌کند و وقتی که روشن شد آنگاه انسان را بر این اساس سوق می‌دهد. اینجا مطالبی است که باید مطرح بشود و اینجا آن نکته‌ای است که می‌شود روی آن دست گذاشت و مسئله را روی این محور قرار داد.

نحوۀ تأثیر غرائز و صفات در نیّت و عمل انسان

خدای متعال بشر را از غرائز و صفات و ملکات مختلفی خلق کرده و در این شکّی نیست. یک انسان دارای غرائز مختلفی است: دارای غریزۀ شهوت و غریزۀ لذّت‌یابی است و این را همه دارند، دارای غریزۀ غضب است، دارای غریزۀ تفکّر است، دارای غریزۀ رحمت و عطوفت است، دارای غریزۀ نوع دوستی و اتّحاد با هم‌جنس و هم‌نوع است، دارای غریزۀ رشد و کمال‌یابی و رساندن استعدادها به فعلیّت است، دارای غریزۀ جرئت و شهامت و شجاعت است، دارای غریزه‌ای است که دفع مضار و جلب منافع را می‌کند.

اینها غرائزی است که خداوند در وجود انسان قرار داده و تمام این مجموعه از غرائز و صفاتی که در وجود انسان است، تشکیل‌دهندۀ یک بنایی است که از آن بنا، آثار و خصوصیّاتی تراوش پیدا می‌کند و به خارج درز می‌کند. تمام این غرائزی که در وجود انسان است بر حسَب اختلاف مراتبی که دارد، در فکر و نیّت و عمل انسان قطعاً تأثیر مستقیم دارد؛ کسی که دارای غریزۀ جود و بخشش است به هر کسی می‌رسد و می‌بیند که محتاج است به او می‌بخشد، امّا آن کسی که این غریزه در او کم است وقتی که به افراد مستمند می‌رسد با تأمّل از مطلب می‌گذرد یا اگر می‌بخشد کم