
عنوان بصری جلد 7
شرح و تفسیر فقرۀ «و لا یدبر العبد لنفسه تدبیرا» «تدبیر در امور فردی و خانواده»
این اثر شریف از سلسله مباحث حضرت آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (ره) در شرح حدیث عنوان بصری است. ایشان در این مباحث ارزشمند به تبیین موضوع تدبیر در امور فردی و خانواده و شرح فقره و لایدبر العبد لنفسه تدبیرا می پردازد. مولف محترم در این کتاب با تاکید بر پیوستگی مسائل سلوکی با مسائل خانوداگی به مباحثی مانند حساسیت و ظرافت مسئله ارتباط زوجین، حقوق متقابل فرزندان و والدین، اهمیت مسئله اسم گذاری در اسلام و برنامه های تربیتی اسلام برای نهاد خانواده اشاره می کنند. بررسی حقیقت وجودی مرد و زن در نظام خلقت، توضیح و تبیین عقل نظری و عملی و تطبیق آن با شاکله وجودی زنان، تحلیل دقیق و صحیح کلام حضرت امیرالمومنین علیه السلام پیرامون نقصان عقل در زنها، اصول زندگی الهی و تاکید اسلام بر رشد روحی و تکامل مرد و زن از دیگر مباحث مهم و بدیع این کتاب است. در قسمتی از کتاب با اشاره به مسئله تدبیر و عبودیت در سیره اولیای الهی چنین آمده است: «در تمام احکام تشریعیِ ما این مسئلۀ هست که تدبیر و تنظیمِ در امور باید به نهایت درجۀ دقّت وجود داشته باشد؛ و به قول مرحوم والد ما (علامه طهرانی) و همینطور بقیّۀ عرفاء مثل مرحوم قاضی، بهترین فرد آن شخصی است که بتواند امور خود را بهتر تنظیم و از اوقات خود بهتر استفاده کند؛ این فرد، فرد موفّقی خواهد بود....»
عنوان بصری جلد 7
211تحمّل این زحمتی که میکنند و بعد تربیت میکنند، اینها مسائلی است که بهخاطر همین مسائل رعایت شئون مادر [اهمّیت دارد. اینکه] پیغمبر فرمودند:
إنّ اللَهَ قد جَعَلَ الجَنّةَ تَحتَ أقدامِ الأُمّهاتِ؛1 «خداوند بهشت را زیر پای مادران قرار داده است!»
بیخود نیست، بالأخره اینها یک مسائلی است؛ امّا مِنحیثالمجموع از نقطهنظر ابتلائات و درگیریها و تنشها و استرسها و مصائبی که مرد با آنها مواجه است قطعاً از زن بیشتر است، این که دیگر مسئلۀ تعارف نیست؛ ولی اینکه ما بیاییم و مسئله را به
- ← مستدرک الوسائل، ج ١٤، ص ٢٤٥:
«...یا حَولاءُ، و الّذی بَعَثَنی بِالحقِّ نَبیًّا و رَسولًا و مُبَشِّرًا و نَذیرًا ما مِنِ امرَأةٍ تَحمِلُ مِن زَوجِها وَلَدًا إلّا کانَت فی ظِلِّ اللَهِ عَزّ و جَلّ حَتّى یُصیبَها طَلقٌ یَکونُ لَها بِکُلِّ طَلقَةٍ عِتقُ رَقَبَةٍ مُؤمِنَةٍ. فَإذا وَضَعَت حَملَها و أخَذَت فی رَضاعِهِ فَما یَمَصُّ الوَلَدُ مَصَّةً مِن لَبَنِ أُمِّهِ إلّا کانَ بَینَ یَدَیها نورًا ساطِعًا یَومَ القیامَةِ یُعجِبُ مَن رَآها مِنَ الأوَّلینَ و الآخِرینَ و کُتِبَت صائِمَةً قائِمَةً و إن کانَت مُفطِرَةً کُتِبَ لَها صیامُ الدَّهرِ کُلِّهُ و قیامُهُ. فَإذا فَطَمَت وَلَدَها قالَ الحَقُّ جَلَّ ذِکرُهُ: ”یا أیّتُها المَرأةُ، قَد غَفَرتُ لَکِ ما تَقَدَّمَ مِنَ الذُّنوبِ فاستَأنِفی العَمَلَ رَحِمَکِ اللَه...!“»
ترجمه: «رسول خدا صلّی اللَه علیه و آله و سلّم فرمود: ...ای حوْلا، سوگند به آن خدایی که مرا به حق به نبوّت و رسالت مبعوث ساخت و مرا بشارتدهنده و انذار کننده قرار داد، هیچ زنی از همسر خویش باردار نشود مگر اینکه در سایۀ [لطف و عنایت] پروردگار خواهد بود، تا آن زمان که دردِ زادن بگیرد، پس برای هر دردی که او را بگیرد [پاداش] آزاد کردن بندۀ مؤمنی برای او خواهد بود. و چون وضع حمل نماید و شروع به شیر دادن به او کند پس آن کودک هیچ شیری از مادر خود نمیمکد مگر اینکه برای او نور تابندهای در پیش روی او در روز قیامت خواهد بود، نوری که برای اوّلین و آخِرین مُعجِب و شگفتیآفرین است، و روزهدار و قیامکننده برای عبادت نوشته میشود، و هرچند روزهدار نباشد برای او روزۀ تمام روزگار و قیامِ به عبادت در تمام روزگار ثبت میگردد. و چون فرزند خود را از شیر بگیرد خداوند عزّ و جلّ [به او] میفرماید: ”ای زن، بهتحقیق که من تمام گناهان گذشتۀ تو را بخشیدم، پس عمل خود را از نو آغاز نما، خدایت بیامرزد!“» (محقّق)
همچنین رجوع شود به من لایحضره الفقیه، ج ٣، ص ٥٦١؛ دعائم الإسلام، ج ٢، ص ١٩١؛ الأمالی، شیخ صدوق، ص ٤١١.
مستدرک الوسائل، ج ١٥، ص ١٨٠، به نقل از لبّ اللباب، راوندی، با قدری اختلاف.
- ← مستدرک الوسائل، ج ١٤، ص ٢٤٥:
