
عنوان بصری جلد 7
شرح و تفسیر فقرۀ «و لا یدبر العبد لنفسه تدبیرا» «تدبیر در امور فردی و خانواده»
این اثر شریف از سلسله مباحث حضرت آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (ره) در شرح حدیث عنوان بصری است. ایشان در این مباحث ارزشمند به تبیین موضوع تدبیر در امور فردی و خانواده و شرح فقره و لایدبر العبد لنفسه تدبیرا می پردازد. مولف محترم در این کتاب با تاکید بر پیوستگی مسائل سلوکی با مسائل خانوداگی به مباحثی مانند حساسیت و ظرافت مسئله ارتباط زوجین، حقوق متقابل فرزندان و والدین، اهمیت مسئله اسم گذاری در اسلام و برنامه های تربیتی اسلام برای نهاد خانواده اشاره می کنند. بررسی حقیقت وجودی مرد و زن در نظام خلقت، توضیح و تبیین عقل نظری و عملی و تطبیق آن با شاکله وجودی زنان، تحلیل دقیق و صحیح کلام حضرت امیرالمومنین علیه السلام پیرامون نقصان عقل در زنها، اصول زندگی الهی و تاکید اسلام بر رشد روحی و تکامل مرد و زن از دیگر مباحث مهم و بدیع این کتاب است. در قسمتی از کتاب با اشاره به مسئله تدبیر و عبودیت در سیره اولیای الهی چنین آمده است: «در تمام احکام تشریعیِ ما این مسئلۀ هست که تدبیر و تنظیمِ در امور باید به نهایت درجۀ دقّت وجود داشته باشد؛ و به قول مرحوم والد ما (علامه طهرانی) و همینطور بقیّۀ عرفاء مثل مرحوم قاضی، بهترین فرد آن شخصی است که بتواند امور خود را بهتر تنظیم و از اوقات خود بهتر استفاده کند؛ این فرد، فرد موفّقی خواهد بود....»
عنوان بصری جلد 7
186خود را داشته باشیم و اگر مطلبی را نمیدانیم بگوییم: «نمیدانم!» ولی حالا برای این مسئله چون یا فهم ما نمیرسد و یا اینکه نه، فهم ما میرسد امّا خداینکرده مسائل دیگری در این زمینه موجود است، گاهی بیاییم و بگوییم که این روایات سند ندارد، این مطالبی که در نهج البلاغه هست سند ندارد! حتّی من اخیراً شنیدم که بعضی از افراد این مطالب را مطرح کردهاند که چه کسی گفته اینها سند دارند؟! ای شخصی که تو داری این حرفها را میزنی، چطور سایر مطالب نهج البلاغه را خودت نقل میکنی ولی به اینجا که میرسد سند ندارد؟! خب این هم که همان عبارت است! گیرم بر اینکه اینجا سند ندارد، روایاتی که از سایر ائمّه در این مورد در متون ما و در کتابها و مجامیع روایی ما آمده،1 آنها را چه میگویید؟! روایتی را که میگوید: «اگر سجده کردن بر غیر خدا جایز باشد، به زنان امّتم امر میکردم که بر مردان سجده کنند»2 چه میگویید؟ آخر چشم را بستن و همینطور رد کردن آسان است، امّا فردایی هم در کار است!
توضیح و بیان صحیح مسئله مطلبی است که باید بیان کرد، بدون پروای از هیچ چیز و بدون در نظر گرفتن خوشایند و ناخوشایند آمدن چیز دیگری! باید آن مطلبی که وظیفۀ ما است بیان بشود، حالا ممکن است یک کسی بگوید: «آقا، رأی شما اشتباه
- رجوع شود به بحار الأنوار، ج ١٠٠، ص ٢٢٣ ـ ٢٣٩.
- بصائر الدرجات، ج ١، ص ٣٥١؛ تفسیر فرات الکوفی، ص ٣٨٨؛ الکافی، ج ٥، ص ٥٠٧:
«محمّدُ بنُ یَحیَی عَن أحمَدَ بنِ محمّدٍ عَنِ ابنمَحبوبٍ عَن مالِکِ بنِ عَطیَّةَ عَن سُلَیمان بنِ خالِدٍ عَن أبیعبدِاللَه علیه السّلام: ”أنّ قَومًا أتَوا رَسولَ اللَهِ صلّی اللَه علیه و آله و سلّم فَقالوا: یا رسولَ اللَهِ، إنّا رَأینا أُناسًا یَسجُدُ بَعضُهُم لِبَعضٍ. فَقالَ رسولُ اللَهِ صلّی اللَه علیه و آله و سلّم: لَو أمَرتُ أحَدًا أن یَسجُدَ لِأحَدٍ لَأمَرتُ المَرأةَ أن تَسجُدَ لِزَوجِها!“»
ترجمه: «امام صادق علیه السّلام فرمود: ”جماعتی نزد رسول خدا صلّی اللَه علیه و آله و سلّم آمده عرض کردند: ای رسول خدا، ما مردمانی را دیدیم که گروهی از آنان بر گروه دیگر سجده میکردند! رسول خدا صلّی اللَه علیه و آله و سلّم فرمود: اگر میخواستم به کسی امر کنم تا بر دیگری سجده کند هرآینه امر میکردم که زن بر شوهر خود سجده کند!“» (محقّق)
