
عنوان بصری جلد 7
شرح و تفسیر فقرۀ «و لا یدبر العبد لنفسه تدبیرا» «تدبیر در امور فردی و خانواده»
این اثر شریف از سلسله مباحث حضرت آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (ره) در شرح حدیث عنوان بصری است. ایشان در این مباحث ارزشمند به تبیین موضوع تدبیر در امور فردی و خانواده و شرح فقره و لایدبر العبد لنفسه تدبیرا می پردازد. مولف محترم در این کتاب با تاکید بر پیوستگی مسائل سلوکی با مسائل خانوداگی به مباحثی مانند حساسیت و ظرافت مسئله ارتباط زوجین، حقوق متقابل فرزندان و والدین، اهمیت مسئله اسم گذاری در اسلام و برنامه های تربیتی اسلام برای نهاد خانواده اشاره می کنند. بررسی حقیقت وجودی مرد و زن در نظام خلقت، توضیح و تبیین عقل نظری و عملی و تطبیق آن با شاکله وجودی زنان، تحلیل دقیق و صحیح کلام حضرت امیرالمومنین علیه السلام پیرامون نقصان عقل در زنها، اصول زندگی الهی و تاکید اسلام بر رشد روحی و تکامل مرد و زن از دیگر مباحث مهم و بدیع این کتاب است. در قسمتی از کتاب با اشاره به مسئله تدبیر و عبودیت در سیره اولیای الهی چنین آمده است: «در تمام احکام تشریعیِ ما این مسئلۀ هست که تدبیر و تنظیمِ در امور باید به نهایت درجۀ دقّت وجود داشته باشد؛ و به قول مرحوم والد ما (علامه طهرانی) و همینطور بقیّۀ عرفاء مثل مرحوم قاضی، بهترین فرد آن شخصی است که بتواند امور خود را بهتر تنظیم و از اوقات خود بهتر استفاده کند؛ این فرد، فرد موفّقی خواهد بود....»
عنوان بصری جلد 7
175نیست ـ رسول خدا بیاید و بگوید: «باید از این دیوانه اطاعت کنید»، نمیتوانیم بپذیریم! چرا؟ چون این مطلب با کلام پیغمبر و با مرام پیغمبر و با مبانی فطری و مبانی عقلی سازگار نیست و نمیسازد! انسان به رسول خدا میگوید: «چطور انسان از یک دیوانه متابعت کند؟!»
یا اینکه رسول خدا بیاید و بگوید: «تو باید از این بچّهات که عقلش از تو پایینتر است، فهمش از تو پایینتر است اطاعت کنی!» خب این هم همینطور است؛ این بچّه که تجربهای ندارد و آن درک صحیح از زندگی را ندارد، چهکار میکند؟ در همان روز اوّل به پدرش میگوید: «همۀ پولهایت را بده تا بروم پفک بخرم!» در همان روز اوّل همه را برمیدارد و یک انبار پفک در اینجا میآورد و خیلی هم خوشحال است که دیگر تا مدّتی سور و سات برقرار است! حالا اینکه آن پدر پول دارد یا ندارد، زندگی، وضع، آب، خرج، نان و اینها دیگر هیچ چیز برای او مطرح نیست. این میشود متابعت بر غیر میزان فطرت و بر غیر میزان عقل!
ایجاد عقد اخوّت پیامبر میان مسلمانان و دستور به اطاعت ابوذر از سلمان
رسول خدا آمد بین مؤمنین اخوّت برقرار کرد، بین خودش و بین امیرالمؤمنین علیه السّلام هم اخوّت برقرار کرد، چون سنخیّت است دیگر! و از باب سنخیّت بین عمَر و بین ابوبکر هم اخوّت برقرار کرد و گفت: «از میان همه فقط این دو تا بههم میخورند!» بین سلمان و بین اباذر هم اخوّت برقرار کرد،1 ولی رتبۀ سلمان بالا است و رتبۀ اباذر پایین است؛ لذا گفت:
ای اباذر، من بین تو و بین سلمان اخوّت برقرار کردم، و لکِن یَلزَمُکَ أن تُطیعَهُ فی کُلّ مَقالٍ وَ فی کُلّ شَیءٍ؛2 «باید در هر چیزی که میگوید از او اطاعت کنی!»
- رجوع شود به تفسیر القمی، ج ٢، ص ١٠٩.
- الکافی، ج ٨، ص ١٦٢:
«عَن صَالِحٍ الأحوَلِ قالَ سَمِعتُ أباعَبدِاللَهِ علیهالسّلام یَقُولُ: ”آخَى رَسُولُ اللَهِ صلّی اللَه علیه و آله و سلّم بَینَ سَلمانَ و أبی ذَرٍّ و اشْتَرَطَ عَلَى أبی ذَرٍّ أن لا یَعصیَ سَلمَانَ.“»
