عنوان بصری جلد 7

چیزی ندارم برای خودم، چیزی ندارم برای پاسخ به حرف‌های گذشته‌ام، چیزی ندارم برای آن حرف‌هایی که به ملّت و مردم گفته‌ام؛ [می‌گویند]: «حالا آنها چه شد؟!»

وإلاّ اگر من باشم می‌گویم: «بگو! صد ساعت هم بگو! هرچه بیشتر بهتر! انسان با واقعیّت بیشتر برخورد می‌کند و بیشتر به واقعیّت می‌رسد.»

انحصار عصمت در چهارده معصوم علیهم السّلام

بنده خودم نسبت به مرحوم جدّم نظریّه‌ای داشتم؛ یعنی بر آن اساسی که بعضی از نزدیکان و قوم و خویشان برای ما در ایّام طفولیّت بیان می‌کردند، ما ایشان را شخصیّتی در یک محدودۀ خاصّی می‌دیدیم، بعد من کم‌کم بزرگ شدم و با بعضی از عبارت‌ها و بعضی از تعبیرها مواجه شدم. البتّه خدای‌نکرده مسئله، مسئلۀ غیبت و مذمّت و تنقیص و اینها نیست، بلکه مسئلۀ تشخیص موقعیّت و تشخیص مرتبه‌ای است که هر شخصی در آن مرتبه قرار دارد! هیچ‌کس امام نیست، هیچ‌کس پیغمبر هم نیست، ما همه انسانیم و همه بشریم و همه جایزالخطا هستیم و همه در یک مرتبۀ خاصّ از اعتقادات و از اهتمام به مطالب و مبانی هستیم.

مرحوم پدربزرگ و جدّ ما همان‌طوری‌که مرحوم آقا در کتابشان آورده‌اند، خیلی مرد متدیّنی بود، بسیار دین‌دار بود، بسیار متعصّب در دین بود.¹ نقل می‌کنند که رضاشاه گفته بود:

من فقط از دو نفر در هراس و نگرانی هستم: یکی از آقای بروجردی در بروجرد؛ (در آن زمانی که مرحوم آقای بروجردی در بروجرد بودند) دوّم از سیّد محمّدصادق لاله‌زاری در شاه‌آباد!

یعنی یک‌هم‌چنین آدمی بود! بسیار مرد متعصّبی بود و تمام علماء طهران و تمام افراد و رئوس بلاد، ایشان را به تعصّب در دین و پایداری بر مبانی و معتقدات خودشان قبول داشتند. نمی‌دانم رفقا در همین کتاب وظیفۀ فرد مسلمان خوانده‌اند یا نه؟ مرحوم