
عنوان بصری جلد 7
شرح و تفسیر فقرۀ «و لا یدبر العبد لنفسه تدبیرا» «تدبیر در امور فردی و خانواده»
این اثر شریف از سلسله مباحث حضرت آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (ره) در شرح حدیث عنوان بصری است. ایشان در این مباحث ارزشمند به تبیین موضوع تدبیر در امور فردی و خانواده و شرح فقره و لایدبر العبد لنفسه تدبیرا می پردازد. مولف محترم در این کتاب با تاکید بر پیوستگی مسائل سلوکی با مسائل خانوداگی به مباحثی مانند حساسیت و ظرافت مسئله ارتباط زوجین، حقوق متقابل فرزندان و والدین، اهمیت مسئله اسم گذاری در اسلام و برنامه های تربیتی اسلام برای نهاد خانواده اشاره می کنند. بررسی حقیقت وجودی مرد و زن در نظام خلقت، توضیح و تبیین عقل نظری و عملی و تطبیق آن با شاکله وجودی زنان، تحلیل دقیق و صحیح کلام حضرت امیرالمومنین علیه السلام پیرامون نقصان عقل در زنها، اصول زندگی الهی و تاکید اسلام بر رشد روحی و تکامل مرد و زن از دیگر مباحث مهم و بدیع این کتاب است. در قسمتی از کتاب با اشاره به مسئله تدبیر و عبودیت در سیره اولیای الهی چنین آمده است: «در تمام احکام تشریعیِ ما این مسئلۀ هست که تدبیر و تنظیمِ در امور باید به نهایت درجۀ دقّت وجود داشته باشد؛ و به قول مرحوم والد ما (علامه طهرانی) و همینطور بقیّۀ عرفاء مثل مرحوم قاضی، بهترین فرد آن شخصی است که بتواند امور خود را بهتر تنظیم و از اوقات خود بهتر استفاده کند؛ این فرد، فرد موفّقی خواهد بود....»
عنوان بصری جلد 7
154منجمله در یک کتابی دیدم که بعضیها این آیۀ ﴿ٱلرِّجَالُ قَوَّ ٰمُونَ عَلَى ٱلنِّسَآءِ﴾ را اینطور تفسیر کردهاند که آیه، اطاعت زن از مرد را مستند به دو مطلب میداند: یکی مطلب تفضیل است که لابد تفضیل عقلی منظور است، گرچه حتّی این را هم رد کردهاند و گفتهاند: تفضیل بهواسطۀ این است که نیرو و توانمندی مرد بیشتر است و بهتر و بیشتر میتواند در بیرون منزل تحمّل کند و خداوند مخارج و نفقۀ زن را از این نقطهنظر بر عهدۀ مرد گذاشته است؛ و دیگر ﴿وَبِمَآ أَنفَقُواْ﴾: چون انفاق میکنند!
بسیار خوب، حالا اگر ما یک زنی را پیدا کردیم که از نظر توانمندی از شوهرش قویتر بود، دیگر از این نقطهنظر تفضیلی نیست؛ چون گاهی اتّفاق میافتد که توان و نیروی ظاهری مرد کمتر از زن است! از نقطهنظر انفاق هم بالأخره زن میرود در بیرون کار انجام میدهد یا اینکه از پیش خود مالی دارد و مرد هم تمکّن ندارد یا اینکه مریض است و نمیتواند کار انجام بدهد و زن مخارج مرد را تقبّل میکند. دیگر در اینصورت آن اطاعتی که مترتّب بر انفاق و بر تفضیل بود باید بر عکس بشود؛ یعنی از ایندفعه مرد که میخواهد از خانه بیرون بیاید باید با اجازۀ خانم بیرون برود چون ایشان انفاق میکنند، و بقیّۀ چیزهایی که خودتان بهتر میدانید! همینطور طبق فتوا و طبق توجیه و تفسیری که ایشان میفرمایند، راجع به مهمان آوردن و حدود و ثغوری که در شرع برای رعایت حقوق زوجیّت و زن و مرد قرار گرفتهاند، همۀ اینها باید بر عکس شود!1
واقعاً این یک چیزی است که خود شما هم دارید میخندید؛ یعنی دیگر نیاز به تفسیر ندارد و این قلب یک واقعیّت است! اسلام که آمده و اطاعت زن را از شوهر ـ همانطوریکه بعداً بیان میکنیم ـ با آنهمه تأکیدات بیان کرده است، آیا یکهمچنین واقعیّتی وجود نداشته که ائمّه در طول ٢٥٠ سال بیایند و فقط یک کلام بگویند: «اگر زن نفقۀ شوهر را بپردازد، آن حقوقی که بر عهدۀ زن است تبدیل میشود
- به عنوان نمونه رجوع شود به تفسیر قرآن مهر، رضایی اصفهانی، ج ٤، ص ١١٨.
