
مثنوی معنوی - دفتر سوم
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر سوم از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - غیرت خداوند نسبت به اولیای الهی. - تقدّم توفیق الهی بر اعمال صالح بندگان. - عشق مُحِب، تمامی آثار محبوب را. - ترجیح علم و یقین بر ظن. - صبر اولیا بر قضای الهی و درخواست نکردن رفع آن. - جبر و تفویض. - فلسفۀ بلاها. - فلسفۀ دوریگزیدن انبیا از خلائق.
مثنوی معنوی - دفتر سوم
93حکایت آن درویش که در کوه خلوت کرده بود، و بیانِ حَلاوتِ اِنقطاع و خلوت؛ و داخل شدن در این منقبت که: «أنا جَلیسُ مَن ذَکَرَنی و أَنیسُ مَنِ اسْتَأْنَسَ بی!»1
گر با همهای، چو بیمنی، بیهمهای
ور بیهمهای، چو با منی، با همهای
🔹 یک حکایت گویمت گر بشنوی *** در حقیقت بر حقیقت بِگْرَوی بود درویشی به کُهساری مُقیم *** خلوتْ او را بود همخواب و نَدیم چون ز خالق میرسید او را شَمول *** بود از أنفاسِ مرد و زنْ مَلول2 همچنانکه سَهل شد ما را حَضَر *** سَهل شد هم قومِ دیگر را سفر آنچنانکه عاشقی بر سَروری *** عاشق است آن خواجه بر آهنگری هر کسی را بهرِ کاری ساختند *** میلِ آن را در دلش انداختند دست و پا بیمیلْ جُنبانْ کی شود؟! *** خار و خَس بیآب و بادی کی رَود؟! گر ببینی میلِ خود سوی سَما *** پرِّ دولت برگشا همچون هُما ور ببینی میلِ خود سوی زمین *** نوحه میکن، هیچ منْشین از حَنین عاقلانْ خودْ نوحهها پیشین کنند *** جاهلانْ آخِر به سر برمیزنند زِ ابتدای کارْ آخِر را ببین *** تا نباشی تو پشیمانْ یوْمِ دین - . کافی ج 2 ص496: امام باقر علیهالسلام فرمود: «مَکتوبٌ فی التَّوراةِ الّتی لَم تُغَیَّر: أنّ موسىٰ عَلَیهِ السَّلامُ سَألَ رَبَّه فَقالَ: یا رَبِّ، أ قَریبٌ أنتَ مِنّی فَأُناجیَکَ، أم بَعیدٌ فَأُنادیَکَ؟ فَأوحَى اللهُ عزّ و جَلّ إلیهِ: یا موسىٰ، أنا جَلیسُ مَن ذَکَرَنی؛ در توراتی (اصلی) که تغییر دادهنشده آمده است که موسیٰ علیهالسلام از پروردگارش پرسید و عرضه داشت: ای پروردگار من، آیا تو نزدیک هستی که با تو نجوا نمایم یا دور هستی که با صدای بلند تو را بخوانم؟ پس خداوند عزّوجلّ به او وحی نمود: ای موسیٰ، من همنشین کسی هستم که مرا یاد نماید!»
مشکاة الأنوار ص 223؛ رسول خدا صلّی اللٰه علیه و آله و سلّم فرمود: «... فمَن استَأنَسَ بِاللٰهِ آنَسَه اللٰهُ بِغَيرِ أنيس...؛ هر کس به خدا انس گیرد خداوند بدون هیچ مونس دیگری (بهتنهایی) مونس او خواهد بود.».
أنا جَلیس...: من همنشین آنکسی هستم که مرا یاد کرده است و مونس کسی هستم که با من انس گرفته باشد. - . شَمول: سکون و آرامش؛ شراب.
- . کافی ج 2 ص496: امام باقر علیهالسلام فرمود: «مَکتوبٌ فی التَّوراةِ الّتی لَم تُغَیَّر: أنّ موسىٰ عَلَیهِ السَّلامُ سَألَ رَبَّه فَقالَ: یا رَبِّ، أ قَریبٌ أنتَ مِنّی فَأُناجیَکَ، أم بَعیدٌ فَأُنادیَکَ؟ فَأوحَى اللهُ عزّ و جَلّ إلیهِ: یا موسىٰ، أنا جَلیسُ مَن ذَکَرَنی؛ در توراتی (اصلی) که تغییر دادهنشده آمده است که موسیٰ علیهالسلام از پروردگارش پرسید و عرضه داشت: ای پروردگار من، آیا تو نزدیک هستی که با تو نجوا نمایم یا دور هستی که با صدای بلند تو را بخوانم؟ پس خداوند عزّوجلّ به او وحی نمود: ای موسیٰ، من همنشین کسی هستم که مرا یاد نماید!»
