Name: مثنوی معنوی - دفتر سوم- براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر سوم

89

رنجور‌شدنِ فرعون به وَهم از تعظیمِ خَلقان
سجدۀ خلق از زن و از طفل و مرد *** زد دلِ فرعون را رنجور کرد
گفتنِ هر یک: «خداوند» و «مَلِک» *** آن‌چنان کردش ز وهمی مُنهَتِک
که به دعویّ إلهیّ شد دلیر *** اژد‌ها گشت و نمی‌شد هیچ سیر
عقلِ جزوی آفتش وهم است و ظنّ *** ز‌آنکه در ظُلْمات شد او را وطن
بر زمین گر نیم‌گز راهی بوَد *** آدمی بی‌وهمْ آمِن می‌رود¹
بر سرِ دیوارِ عالی گر روَد *** گر دو گز عرضش بوَد، کج می‌شود
بلکه می‌افتد ز لرزِ دل به وهم *** ترس و وهمی را نکو بنْگر، بفهم
رنجور‌ شدنِ استادِ معلّم به وهم‌ و خیال
گشت اُستا سخت سست از وهم و بیم *** بر‌جَهید و می‌کشانید او گلیم
خشمگین با زن که: «مِهرِ اوست سست *** من بِدین حالم، نپرسید او نخست
خود مرا آگه نکرد از رنگِ من *** قصد دارد تا رهد از ننگِ من
او به حُسن و جلوۀ خود مست گشت *** بی‌خبر، کز بامِ من افتاد طشت»²
آمد و در را به تندی بر‌گشاد *** کودکان اندر پی آن اوستاد
گفت زن: «خیر است! چون زود آمدی؟ *** که مبادا ذاتِ نیکت را بَدی»
گفت: «کوری؟! رنگ و حالِ من ببین *** از غمم بیگانگان اندر حَنین
تو درونِ خانه از بُغض و نفاق *** می‌نَبینی حالِ من در اِحتراق»
گفت زن: «ای خواجه، عیبی نیستت *** وهم و ظنِّ لاشِ بی‌معنی‌سْتَت»³
گفت: «ای غَر، تو هنوزی در لِجاج *** می‌نَبینی این تغیُّر و ارتِجاج⁴
گر تو کور و کر شدی، ما را چه جُرم؟! *** ما در این رنجیم و در اندوه و گُرم»
گفت: «ای خواجه، بیارم آیْنَه *** تا بدانی که ندارم من گُنَه؟»
1. . تصحیح‌شده براساس نسخۀ قونیه. میرخانی: ایمن می‌رود.
  آمِن: با آسودگی خیال و بدون ترس.
2. . نسخۀ قونیه: کز بام افتادم چو طشت.
  بی‌خبر، کز بامِ من افتاد طشت: با اینکه حال و روز من بر همه آشکار است و مانند طشتی است که از بالای بام افتاده است و آنچنان صدا داده که همگان از آن مطلع گشته‌اند ولی او هنوز بی‌خبر است.
3. . لاش: لاشیء، بی‌أساس.
4. . غَر: فاحشه.