مثنوی معنوی - دفتر سوم

ترجمه دیباچه دفتر سوّم

به‌نام الله که دارای رحمانیت عامّه و رَحیمیّت خاصّه است.

به‌درستی که حکمت‌ها سپاهیان خداوندند بر روی زمین که بوسیلۀ آن‌ها ارواح طالبان را قوّت می‌بخشد و دانششان را از شوائب جهل می‌پالاید و عدالتشان را از آمیختگی ظلم، و سخاوتشان را از ریا، و حلم و عقلشان را از کم‌خِردی صاف می‌گرداند، و بدان‌ها [اسرار] آخرت را که از دریافت آن دور مانده‌اند به فهم ایشان نزدیک می‌سازد و طاعت و بندگی را که بر ایشان دشوار جلوه می‌کند آسان می‌سازد.

حکمت‌ها بَراهین واضح انبیا علیهم‌السلام و دلایل آشکار آنان هستند که خبر می‌دهند از اسرار الهی و سلطنت (و ولایت) او که مخصوص عارفان است و آگاهی می‌دهند از گردانیدنِ خداوندْ فلک نورانی رحمانی و درخشنده را که حاکم است بر فلک کُرَوی که از دخان و دود می‌باشد، همانگونه که عقل بر صورت خاکی و حواس ظاهری و باطنی حاکم است. پس دَوَران آن فَلک روحانیِ نوری بر فلک دودی و نیز شهاب‌های درخشان آسمان و چراغ‌های تابنده‌اش و بادهای برانگیخته و زمین‌های گسترده و آب‌های جاری‌اش استیلا دارد.

خداوند بندگانش را از حکمت بهره‌مند گردانَد و فهمشان را در آن بیفزاید. و جز این نیست که خواننده به‌قَدر خِرد خویش می‌فهمد، و عبادت‌کننده به‌اندازۀ قوّت درک خود عبادت می‌کند، و فتوادهنده به‌اندازۀ نهایت ادراکش فتوا می‌دهد، همان‌گونه که صدقه‌دهنده به‌اندازۀ توانش صدقه می‌دهد، و بذل‌کننده به‌اندازۀ دارایی‌اش می‌بخشد، و آن‌که به او عطا می‌کنند به‌اندازۀ معرفتش از آن بهره می‌برد.

ولیکن [صِرف] اطلاع بر آب دریاها انسان را سیراب نمی‌کند و اين آگاهى، جویای آب در بیابان خشک را [از تشنگی نمی‌رهاند و] از طلب آب بازنمى‌‌دارد؛ بلکه با سعی و تلاش در جستن آب حیات برمی‌آید پيش از آنكه اشتغال به مَعاشْ او را از اين طلب راه زند، و [اشتغال به] فقر و حاجت [مادی] مانع حرکت او شود، و اغراض [دنیوی] ميان او و آنچه در طلبش مى‌‌شتابد حائل گردد.