Name: مثنوی معنوی - دفتر سوم- براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر سوم

252

بیانِ آنکه بی‌مراد باز‌گشتنِ رسول علیه السّلام از حُدَیبیّه، حق تعالیٰ لقبِ آن «فَتح» کرد که: ﴿إنّا فَتَحْنا لَکَ فَتْحًا﴾ که به صورتْ غَلْق بود و به معنا فَتْح، چنان‌که شکستنِ نافه به معنیِ درستی اوست¹
وقتِ وا گشتِ حُدَیبیّه رسول *** در تفکّر بود و غمگین و مَلول
ناگهان اندر حقِ شمعِ رُسُل *** دولتِ ﴿إنّا فَتَحْنا﴾ زد دُهل²
آمدش پیغام از دولت که: «رو *** تو ز مَنعِ این ظَفَرْ غمگین مشو
کاندر این خواری به نَقدَت فَتْح‌هاست *** نک فلان قلعه، فلان بُقعه تو را ست
بنْگر آخر چون‌که وا گردید تَفت *** بر قُرَیظه وْ بر نَضیر از وی چه رفت
قلعه‌‌ها هم گِردِ آن دو بُقعه‌‌ها *** شد مسلَّم وز غَنائم نَفع‌ها³
ور نباشد آن، تو بنْگر کاین فَریق *** بر غم و رنجند مَفتون و عَشیق
زَهرِ خواری را چو شکّر می‌خورند *** خارِ غم‌ها را چو اُشتُر می‌چرند
بهرِ عینِ غم، نه از بهر فَرَج *** این تسافُل پیشِ ایشان چون دَ‌رَج
آن‌چنان شادند اندر قعرِ چاه *** که همی‌ترسند از تخت و کلاه
🔹 در فقیری هر یکی صد شهریار *** در خَزانِ فاقه صد همچون بهار»
هر که با دلبر بوَد او هم‌نشین *** فوقِ گردون است نی زیرِ زمین
تفسیرِ خبرِ «لا تُفَضِّلونی عَلیٰ یونُسَ بْنِ مَتّیٰ- إلیٰ ‌آخِرِه»⁴
گفتْ پیغمبر که: «مِعراجِ مرا *** نیست بر معراجِ یونُسْ اِجتِبا
آنِ من بالا و آنِ او به شیب *** ز‌آنکه قُربِ حق بُرون است از حِسیب
قُربْ نی بالا و پستی جُستن است *** قربِ حق از حَبسِ هستی رَستن است
1. . سوره الفتح آیه 1؛ «به‌درستی‌که ما فتح و پیروزی آشکاری برای تو پدید آوردیم.»
2. . این بیت با بیت قبل در نسخۀ قونیه با هم به این شکل آمده است:
  وقتِ وا گشتِ حدیبیّه به ذُلّ *** دولتِ
  ﴿إنّا فَتَحْنا﴾ زد دُهُل.
3. . اصلاح‌شده براساس نسخۀ قونیه. میرخانی: قلعه‌‌ها هم کَرد آن بر بُقعه‌‌ها.
4. . شرح ابن‌ابی‌الحدید بر نهج البلاغه ج 11 ص 66؛ رسول خدا صلّی اللٰه علیه و آله و سلّم: «مرا بر برادرم یونس بن مَتّیٰ برتر ندانید.»