
مثنوی معنوی - دفتر سوم
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر سوم از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - غیرت خداوند نسبت به اولیای الهی. - تقدّم توفیق الهی بر اعمال صالح بندگان. - عشق مُحِب، تمامی آثار محبوب را. - ترجیح علم و یقین بر ظن. - صبر اولیا بر قضای الهی و درخواست نکردن رفع آن. - جبر و تفویض. - فلسفۀ بلاها. - فلسفۀ دوریگزیدن انبیا از خلائق.
مثنوی معنوی - دفتر سوم
249چون شکستْ او بالِ آن رأیِ نخست؟! *** چون نشد هستیِّ بال اِشکن درست؟! چون قضایش حَبلِ تَدبیرت سُکسُت *** چون نشد بر تو قضای او درست؟! فَسخِ عَزائم و نَقضِ قصدها جهتِ با خبرکردنِ آدمی است از آن که مالک و قاهر اوست، و گاهگاه عزمِ او را فَسخ ناکردن تا طبع او را بر عزمکردن دارد تا او را تنبیه باشد1
عزمها و قصدها در ماجرا *** گاهگاهی راست میآید تو را تا به طَمْعِ آن، دلت نیّت کند *** بارِ دیگر نیّتت را بشْکند ور به کلّی بیمرادت داشتی *** دل شدی نومید، اَمَل کی کاشتی؟! ور نکاریدی اَمَل، از عوریاش *** کی شدی پیدا بر او مَقهوریاش؟! عاقلان از بیمرادیهای خویش *** با خبر گشتند از مولای خویش2 بیمرادی شد قَلاووزِ بهشت *** «حُفَّتِ الْجَنَّة» شنو ای خوشسرشت3 چون مراداتت همه اِشکستهپاست *** پس کسی باشد که کامِ او رَواست بس شدند اِشکستهوَش این عاقلان *** لیک کو خود آن شکستِ بیدلان؟!4 عاقلان اِشکستهاش از اضطرار *** عاشقان اِشکسته با صد اختیار - . نسخۀ قونیه: تا طمعِ او.
نهجالبلاغه حکمة 250؛ امیرالمومنین علیهالسلام فرمود: «عرَفتُ اللٰهَ بفَسخِ العزائم و حَلِّ العقودِ و نقضِ الهمم؛ خدای را بوسیلۀ چند چیز شناختم: در هم کوبیدن عزم و ارادههای محکم، و گشودن گرهها، و در هم شکستن تصمیمها.» - . حاشیه نسخۀ قونیه: عاشقان.
- . المجازات النبویّة ص 349، مسند احمد ج 2 ص 380؛ رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمود: «حُفَّتِ الْجَنَّةُ بِالْمَكَارِهِ وَ حُفَّتِ النَّارُ بِالشَّهَوَات؛ [راه رسیدن به] بهشت با سختیها احاطه شده (و با سختی آمیخته است) و [راه رسیدن به] روزخ با شهوات و لذّات دربرگفته شده است.»
- . نسخۀ قونیه: پس شدند اِشکستهاش آن صادقان.
- . نسخۀ قونیه: تا طمعِ او.
