Name: مثنوی معنوی - دفتر سوم- براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر سوم

208

جمله ادراکات را آرام نی *** وقتِ میدان است، وقتِ جام نی
آن یکی وهمی چو بادی می‌پرد *** وآن یکی چون تیغْ مِغفَر می‌درد¹
وآن دگر چون کشتیِ با بادبان *** وآن دگر اندر تَراجُع هر زمان²
چون شکاری می‌نمایدْشان ز دور *** جمله حمله می‌نمایند آن طُیور
چون‌که ناپیدا شود، حیران شوند *** همچو جغدان سوی هر ویران شوند
منتظر، چشمی به هم، یک چشم باز *** تا که پیدا گردد آن صیدِ نیاز³
چون بمانَد دیر، گویند از ملال: *** «صید بود آن خودْ -عجب- یا بُد خیال؟»
مصلحت آن است تا یک ساعتی *** قوّتی گیرند و زور از راحتی
گر نبودی شب همه خَلقان ز آز *** خویشتن را سوختندی زِ اهْتِزاز
از هوس وز حرصِ سود اندوختن *** هر کسی دادی بدن را سوختن
شب پدید آید چو گنجِ رحمتی *** تا رهند از حرصِ خودْ یک ساعتی
چون‌که قبضی آیدت ای راهرو *** آن صلاحِ توست، آیِس‌دل مشو⁴
ز‌آنکه در خَرجی از آن بَسط و گشاد *** خرج را دَخلی بباید زِ اعْتِداد
گر هَماره فصلِ تابستان بُدی *** سوزشِ خورشید در بُستان زدی
مَنبَتش را سوختی از بیخ و بن *** که دگر تازه نگشتی آن کُهُن
گر تُرُش‌روی است آن دی، مُشفِق است *** صیْف خندان است، امّا مُحرِق است
چون‌که قبض آمد، تو در وی بَسط بین *** تازه باش و چین مَیفکن در جَبین
کودکان خندان و دانایان تُرُش *** غمْ جگر را باشد و شادی ز شُش
چشمِ کودک همچو خر در آخور است *** چشمِ عاقل در حسابِ آخِر است
او در آخورْ چرب می‌بیند علف *** وین ز قصّابْ آخِرش بیند تلف
آن علفْ تلخ است کآن قصّاب داد *** بهرِ لَحمِ ما تَرازویی نهاد
رو ز حکمت خور علف؛ کآن را خدا *** بی‌غرض دادَه‌ست از محضِ عطا⁵
فهمِ نان کردی نه حکمت ای رهی *** چون‌که حق گفتت: ﴿کُلوا مِن رِزقِهِ﴾⁶
رزقِ حکمت بِه‌بوَد در مرتبت *** کآن گَلوگیرت نگردد عاقبت
1. . مِغفَر: کلاه‌خود.
2. . تراجُع: عقب‌گرد، پس‌رفت.
3. . نسخۀ قونیه: صیدِ بناز.
4. . نسخۀ قونیه: آتش‌دل مشو.
5. . اصلاح‌شده براساس نسخۀ قونیه. میرخانی: بی‌عِوض دادَه‌ست و از محضِ عطا.
6. . سوره المُلک آیه 15.
  ﴿كُلُوا مِنْ رِزْقِهِ﴾: از روزی او بخورید.