Name: مثنوی معنوی - دفتر سوم- براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر سوم

204

این سخن هم راست است؛ از روی آن *** که به ماهیّت ندانی‌ش ای فلان
عَجز از ادراکِ ماهیّت -عمو- *** حالتِ عامه بوَد، مطلق مگو
ز‌آنکه ماهیات و سرِّ سرِّ آن *** پیشِ چشمِ کاملان باشد عَیان
در وجود از سرِّ حقّ و ذاتِ او *** دورتر از وهم و اِستِبصار کو؟!¹
چون‌که او مخفی نمانْد از مَحرَمان *** ذات و وصفی چیست کآن مانَد نهان؟!²
عقلِ بحثی گوید: «این دور است، رو *** بی ‌ز تَأویلی مُحالی کم شنو»
قطب گوید مر تو را: «ای سست‌ حال *** آنچه فوْقِ حالِ توست آید مُحال
واقِعاتی که کُنونت بر‌گشود *** نی که اوّل هم مُحالت می‌نمود؟!
چون رهانیدت ز دَه زندانْ کَرَم *** تیه را بر خود مکُن حَبْس از ستم
🔹 چون خلاصی یافتی از صد بلا *** فقر را بر خود مکن رنج و عَنا
🔹 سَهل گیرش تا نگردد مشکلت *** ور نه شد شِکّر چو زهرِ قاتِلت»
🔹 سوی بحثِ خویش تاز ای بو‌الْحَسَن *** کاین سخن پایان ندارد، جانِ من
جمع و تفریق میانِ نفی و اثباتِ یک چیز، از روی نسبت و اختلافِ جهت³
🔹 نسبتِ اثبات با نفی از نخست *** گر بیانش می‌کنی، بَر‌گو درست
نفیِ آن یک چیز و اثباتش رواست *** چون جهت شد مختلف، نسبت دوتاست
﴿ما رَمَیتَ إذْ رَمَیْت﴾‌از نسبت است *** نفی و اثبات است و هر دو مثبت است⁴
آن تو افکندی؛ که در دستِ تو بود *** تو نیفکندی؛ که حقْ قوّت نمود
زورِ آدم‌زاده را حَدّی بوَد *** مُشتِ خاک اشکستِ لشکر کی شود؟!
مُشتْ مشتِ توست، افکندن ز ماست *** زین دو نسبتْ نفی و اثباتش رواست
یَعرِفونَ الْأنبیا أضدادُهم *** مِثلَ ما لایَشتَبِه‌أولادَهُم⁵
1. . نسخۀ قونیه: فهم و استبصار.
2. . اصلاح‌شده براساس نسخۀ قونیه. میرخانی: ذاتِ وصفی.
3. . نسخۀ قونیه: جمع و توفیق.
4. . سوره الأنفال آیه 17؛ ﴿(اى پيامبر) آن زمان كه تو تير انداختى، تو تير نينداختى، وليكن خداوند تير انداخته است‌﴾.
5. . سوره بقره آیه 146.
  دشمنان پیامبران، آنان را می‌شناسند همانگونه که فرزندان خویش را می‌شناسند و در آن‌ها اشتباه نمی‌کنند.