Name: مثنوی معنوی - دفتر سوم- براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر سوم

198

حکمتِ ویران شدنِ این بدن به‌سبب مرگ
«کرد ویران تا کند معمورتر *** قومم انبُه بود و، خانه مختصر¹
من چو آدم بودم اوّل، حَبْسِ کَرْب *** پُر شد اکنون نسلِ جانم شرق و غرب
من گدا بودم در این خانه‌یْ چو چاه *** شاه گشتم، قصر باید بهرِ شاه
قصر‌ها خودْ مر شَهان را مَأنَس است *** مرده را خانه و مکانْ گوری بس است
انبیا را تنگ آمد این جهان *** چون شهان رفتند اندر لا مَکان
مردگان را این جهان بنْمود فَرّ *** ظاهرش زَفت و به معنا تنگ‌تر
گر نبودی تنگ، این افغان ز چیست؟! *** چون دو تا شد هر که روزی بیشْ زیست؟!²‌
در زمانِ خواب چون آزاد شد *** ز‌آن مکان -بنگر که- جانْ چون شاد شد؟!
ظالم از ظلمِ طبیعت باز رَست *** مردِ زندانی ز فکرِ حَبْس جَست³
این زمین و آسمانِ بس فَراخ *** سخت تنگ آمد به هنگامِ مُناخ
چشم بند آمد، فَراخ و سخت تنگ *** خندۀ او گریه، فَخْرش جمله ننگ⁴
تشبیه دنیا که به ظاهر فَراخ است و به معنا تنگ، و تشبیه خواب را به موْت که خلاص از تنگی‌ است
همچو گرمابه که تَفسیده بوَد *** تنگ آیی، جانْت بَخسیده شود⁵
گرچه گرمابه عَریض است و طَویل *** ز‌آن تَبِشْ تنگ آیدت جان و کَلیل⁶
تا بُرون نایی، بنَگْشاید دلت *** پس چه سود اندر فَراخی منزلت؟!
یا که کفشِ تنگ پوشی ای غَویّ *** در بیابانِ فراخی می‌روی
آن فراخیِّ بیابان تنگ گشت *** بر تو زندان آمد آن صحرا و دشت
هر که دید او مر تو را از دور، گفت *** که: «در آن صحرا چو لاله‌ برشکفت»
او نداند که تو همچون ظالِمان *** از برون در گلشنی، جان در فَغان
1. . اصلاح‌شده براساس نسخۀ قونیه. میرخانی: قومْ اَنبُه بود.
2. . دو تا: کمرش خم شد.
3. . اصلاح‌شده براساس نسخۀ قونیه. میرخانی: روح از ظلمِ طبیعت.
  طبیعت: طبع و خو.
4. . قونیه: جسمْ بند آمد.
5. . تَفسیده: گرم‌شده و گداخته. بَخسیده: رنجور و خسته.
6. . تَبِش: حرارت، تابش. کَلیل: خسته.