Name: مثنوی معنوی - دفتر سوم- براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر سوم

185

اختیار آمد عبادت را نمک *** ور نه می‌گردد به ناخواهْ این فلک
گَردشِ او را نه اَجر و نی عِقاب *** کِاختیار آمد هنرْ وقتِ حساب
جمله عالَم خود مُسبِّح آمدند *** نیست آن تسبیحِ جَبری سودمند
تیغ در دستش نِه، از عجزش بِکَن *** تا که غازی گردد او یا راهزن
ز‌آنکه ﴿کَرَّمنا﴾ شد آدم ز اختیار *** نیمْ زنبورِ عسل شد، نیمْ مار¹
مؤمنانْ کانِ عسل، زنبور‌وار *** کافرانْ خود کانِ زهری همچو مار
ز‌آنکه مؤمن خورْد بُگزیده نَبات *** تا چو نَحلی گشت ریقِ او حیات
باز کافر خورْد شربت از صَدید *** هم ز قوتش زهر شد در وی پدید
اهلِ اِلهامِ خدا عینُ الحیات *** اهلِ تَسویلِ هویٰ سَمُّ الْمَمات²
در جهانْ این مدح و شاباش و زِهی *** ز اختیار است و حِفاظ و آگَهی³
جمله رِندان چون‌که در زندان رَوند *** مُتّقیّ و زاهد و حق‌خوان شوند
چون‌که قدرت رفت، کاسِد شد عمل *** هین که تا سرمایه نسْتانَد اَجل
قدرتت سرمایۀ سود است هین *** وقتِ قدرت را نگه دار و ببین⁴
آدمی بر خِنگِ ﴿کَرَّمنا﴾ سوار *** در کفِ درکَش عِنانِ اختیار⁵
----------
باز موسیٰ داد پند او را به مِهر *** که: «مرادت زرد خواهد کرد چِهر⁶
ترک این سودا بگو، وز خود بترس *** دیو دادَه‌ستت برای مکرْ درس⁷
🔹 هین برو دردِ سرِ خود کم طلب *** کاین مرادت افکنَد در صد تَعَب»
1. . سوره الإسراء آیه 70؛ «به‌تحقیق که ما بنی‌آدم را گرامی داشتیم... .»
2. . اهل الهام خدا چشمه زندگانی‌اند، و اهل تَسویلات نفسانی و امیال و شهوات سمّ مرگند.
3. . نسخۀ قونیه: حفاظِ آگهی.
  زِهی: به‌به، آفرین.
4. . بریتانیا (الف): نقد قدرت.
5. . سوره الإسراء آیه 70؛ «به‌تحقیق که ما بنی‌آدم را گرامی داشتیم... .»
  خِنگ: اسب سفید.
6. . اصلاح‌شده براساس نسخۀ قونیه. میرخانی: زود خواهد کرد.
7. . نسخۀ قونیه: وز حق بترس.