مثنوی معنوی - دفتر سوم
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر سوم از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - غیرت خداوند نسبت به اولیای الهی. - تقدّم توفیق الهی بر اعمال صالح بندگان. - عشق مُحِب، تمامی آثار محبوب را. - ترجیح علم و یقین بر ظن. - صبر اولیا بر قضای الهی و درخواست نکردن رفع آن. - جبر و تفویض. - فلسفۀ بلاها. - فلسفۀ دوریگزیدن انبیا از خلائق.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر سوم
167بیانِ آنکه حق تعالیٰ صورتِ مُلوک را سببِ مُسَخَّرکردنِ جبّاران -که مُسَخَّرِ حق نیاند- ساخته؛ چنانکه موسیٰ علیه السّلام بابِ صَغیر ساخت بر رَبَضِ قُدس جهتِ رکوعِ جَبّارانِ بنیإسرائیل که در وقتِ آمدن فروتنی کنند که: ﴿اُدخُلوا الْبابَ سُجَّدًا و قولوا حِطَّةٌ﴾ إلیٰ آخِرِه1
ساخت موسیٰ قُدسْدَر بابِ صغیر *** تا فرود آرند سرْ قومِ زَحیر زآنکه جَبّاران بُدند و سرفَراز *** دوزخْ آن بابِ صَغیر است و نیاز آنچنانکه حق ز لَحْم و استخوان *** از شَهانْ بابِ صَغیری ساخت، هان! اهلِ دنیا سجدۀ ایشان کنند *** چونکه سجدۀ کبریا را دشمنند ساخت سِرگیندانَکی مِحرابشان *** نامِ آن محراب، میر و پهلوان لایقِ این حضرتِ پاکی نیاند *** نیشکر نی، لیک در صورت نیاند2 آن سگان را این خَران خاضِع شوند *** شیر را عار است کاو را بگْرَوَند گربه باشد شَحنۀ هر موشخو *** موش که بْوَد تا ز شیران ترسد او؟! خوْفِ ایشان از کِلابِ حق بوَد *** خوْفشان کی زآفتابِ حق بوَد؟! رَبّیَ الْأعلیٰ ست وِردِ آن مِهان *** رَبِّ أدْنیٰ در خورِ این اَبلَهان موش کی ترسد ز شیرانِ مَصاف؟! *** بلکه آن آهوتَگانِ مُشکْناف رو بهپیشِ کاسهلیس ای دیگلیس *** تو ش خداوند و ولینعمت نویس3 بس کن! ار شرحی بگویم دوردست *** خشم گیرد میر و هم داند که هست حاصل آن آمد که بَد کن ای کریم *** با لَئیمان؛ تا نهد گردنْ لَئیم با لَئیمِ نفْس چون احسان کند *** چون لَئیمان، نفْسِ بدْ کُفران کند4 زین سبب بُد کَاهلِ مِحنَت شاکِرند *** اهلِ نعمت طاغیاند و ماکِرند هست طاغی بَگلَرِ زرّین قَبا *** هست شاکرْ خستۀ صاحبعَبا5 - . سوره البقرة آیه 58؛ «و [به یاد آور] آن زمان را که به (به بنیاسرائیل) گفتیم: در این قریه وارد شوید و هرچه خواهید از [نعمتهای] آن بخورید و از آن در سجدهکنان وارد شوید و بگویید: [گناهان ما را] فرو ریز! تا از خطاهایتان درگذریم و نیز [ثواب] نیکوکاران را بیفزاییم!»
- . نسخۀ قونیه:
لایقِ این حضرتِ پاکی نَهاید *** نیشکرْ پاکان، شما خالینِیاید. - . اصلاحشده براساس نسخۀ قونیه. میرخانی: رو بهپیشِ دیگلیس ای کاسهلیس.تو ش: تو او را. دیگلیس مقامش کمتر از کاسهلیس است که دیگلیسی برای گربه است و کاسهلیسی أغنیا برای چاپلوسان.
- . اصلاحشده براساس نسخۀ قونیه. میرخانی: چون لئیم، آن نفْس.
- . بَگلَر: امیر و بزرگ.