
مثنوی معنوی - دفتر سوم
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر سوم از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - غیرت خداوند نسبت به اولیای الهی. - تقدّم توفیق الهی بر اعمال صالح بندگان. - عشق مُحِب، تمامی آثار محبوب را. - ترجیح علم و یقین بر ظن. - صبر اولیا بر قضای الهی و درخواست نکردن رفع آن. - جبر و تفویض. - فلسفۀ بلاها. - فلسفۀ دوریگزیدن انبیا از خلائق.
مثنوی معنوی - دفتر سوم
151صبر و خاموشی جَذوبِ رحمت است *** وین نشان جُستنْ نشانِ علّت است ﴿أنْصِتوا﴾ بپْذیر تا بر جانِ تو *** آید از جانان جزای ﴿أنْصِتوا﴾1 گر نخواهی نَکْسْ پیشِ این طبیب *** بر زمینْ زن زود سر را ای لَبیب2 گفتِ افزون را تو بفْروش و بخر *** بَذلِ جان و بَذلِ جاه و بَذلِ زر3 تا ثَنای تو بگوید فضلِ هو *** که حسد آرَد فلک بر جاهِ تو چون طبیبان را نگه دارید دل *** خود ببینید و شَوید از خود خَجِل دفعِ این کوری به دستِ خلق نیست *** لیک اِکرامِ طبیبان از هُدیست این طبیبان را به جانْ بنده شَوید *** تا به مُشک و عَنبَر آکنده شَوید متّهَم داشتن قومْ انبیا را علیهم السّلام
قوم گفتند: «این همه زَرق است و مکر *** کی خدا نائب کند از زید و بکر؟! هر رسولِ شاه باید جنسِ او *** آب و گِل کو، خالقِ افلاک کو؟! مغزِ خر خوردیم تا ما چون شما *** پشّه را داریم همرازِ هُما؟! کو هُما، کو پشّه؟! کو گِل، کو خدا؟! *** ز آفتابِ چرخْ چِه بْود ذرّه را؟! این چه نسبت، وین چه پیوندی بوَد *** تا که در عقل و دِماغی در رَود؟! 🔹 ما کجا وین گفتِ بیهوده کجا؟! *** این چه زَرق است و چه شیْد است و دَغا؟! 🔹 خود کجا، کو آسمان، کو ریسمان؟! *** مینگیرد مغزِ ما این داستان 🔹 غالباً ما عقل داریم اینقدَر *** گَندَنا را میشناسیم از گَزَر»4 حکایتِ خرگوشان که خرگوشی را به رسالت پیشِ فیل فرستادند که بگو که: «من رسولِ ماهِ آسمانم در پیشِ تو که از این چشمۀ آب حَذَر کن!» چنانچه در کتابِ کلیله آمده است
«این بِدان مانَد که خرگوشی بگفت: *** ”من رسولِ ماهم و با ماهْ جفت“ کز رَمهیْ پیلان بر آن چشمهیْ زلال *** جمله نَخجیران بُدند اندر وبال جمله محروم و زِ خوف از چشمه دور *** حیلهای کردند چون کم بود زور از سرِ کُه بانگ زد خرگوشِ زال *** سوی پیلان در شبِ غُرّهیْ هلال - . سوره الأعراف آیه 204؛ «و هنگامی که قرآن خوانده شود سکوت کرده و گوش فرا دارید، باشد که مورد رحمت حق واقع شوید.»
- . نَکس: سرنگونی. نُکس: بازگشت بیماری.
- . اصلاحشده براساس نسخۀ قونیه. میرخانی: بَذل جاه و بَذل سر.
- . گندنا: تره. گَزَر: زردک.
