Name: مثنوی معنوی - دفتر سوم- براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر سوم

127

در پناهِ شیر، کم ناید کباب *** روبَها، تو سوی جیفه کم شتاب
تو دِلا، منظورِ حق آنگه شَوی *** که چو جزوی سوی کلِّ خود رَوی
حق همی‌گوید: «نظرْمان بر دل است *** نیست بر صورت؛ که آن آب و گِل است»¹
تو همی‌گویی: «مرا دل نیز هست» *** دلْ فرازِ عرش باشد، نی به پست
در گِلِ تیره یقین هم آب هست *** لیک از آن آبت نشاید آبْ دست²
ز‌آنکه گر آب است، مغلوبِ گِل است *** پس دلِ خود را مگو: «کاین هم دل است»
آن دلی کز آسْمان‌ها برتر است *** آن دلِ اَبدال یا پیغمبر است
پاک گشته آن ز گِل صافی شده *** در فزونی آمده، وافی شده
ترکِ گِل کرده، سوی بَحر آمده *** رَسته از زندانِ گِل، بَحریّ شده
آبِ ما محبوسِ گِل ماندَه‌ست، هین! *** بَحرِ رحمت! جذب کن ما را ز طین!
بحر گوید: «من تو را در خود کِشم *** لیک می‌لافی که: ”من آبِ خوشم“
لافِ تو محروم می‌دارد تو را *** ترکِ آن پنداشت کن، در من در آ»
آبِ گل خواهد که در دریا رَود *** گِل گرفته پای او را، می‌کِشد
گر رهاند پایِ خود از دستِ گل *** گِل بمانَد خشک و او شد منتقل³
آن کشیدن چیست از گِلْ آب را؟ *** جذبِ تو نُقل و شرابِ ناب را
همچنین هر شهوتی اندر جهان *** خواه مال و خواه آب و خواه نان
🔹 خواه باغ و مرکَب و تیغ و مِجَنّ *** خواه مُلک و خانه و فرزند و زن⁴
هر یکی ز‌آن‌ها تو را مستی کند *** چون نیابی آن، خمارت نشکند
این خمارِ غم، دلیل آن شدَه‌ست *** که بِدان مقصود مستیّ‌ات بُدَه‌ست⁵
جز به اندازه‌یْ ضرورت زین مگیر *** تا نگردد غالب و بر تو امیر
سر کشیدی تو که: «من صاحب‌دلم *** حاجتِ غیری ندارم، واصِلم»
آن‌چنان‌که آب در گِل سر‌کِشد *** که: «منم آب و چرا جویَم مدد؟!»
دلْ تو این آلوده را پنداشتی *** لاجرم دل زَ اهلِ دل برداشتی
1. . جامع الأخبار (شعیری) ص 100؛ رسول خدا صلّی اللٰه علیه و آله و سلّم فرمود: «إنّ اللٰهَ لا یَنظُرُ إلیٰ صُوَرِکم و أعمالِکم بل یَنظُرُ إلیٰ قُلوبِکُم و نیّاتِکم؛ خداوند به ظاهر شما و به [ظاهر] أعمال شما نگاه نمی‌کند بلکه به دل‌های و نیّت‌های شما می‌نگرد.»
2. . آب دست: آب وضو.
3. . نسخۀ قونیه: او شد مستقل.
4. . مِجَنّ: سپر.
5. . نسخۀ قونیه: بدان مفقود.