
مثنوی معنوی - دفتر سوم
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر سوم از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - غیرت خداوند نسبت به اولیای الهی. - تقدّم توفیق الهی بر اعمال صالح بندگان. - عشق مُحِب، تمامی آثار محبوب را. - ترجیح علم و یقین بر ظن. - صبر اولیا بر قضای الهی و درخواست نکردن رفع آن. - جبر و تفویض. - فلسفۀ بلاها. - فلسفۀ دوریگزیدن انبیا از خلائق.
مثنوی معنوی - دفتر سوم
106قصّۀ خواندنِ شیخ ضَریرْ قرآن را از روی مُصحَف، و در وقتِ خواندن قرآن بینا شدن بإذنِ اللٰهِ تعالیٰ
دید در ایّامْ یک شیخِ فقیر *** مُصحَفی در خانۀ پیری ضَریر پیش او مهمان شد او وقتِ تَموز *** هر دو زاهد جمع گشته چند روز گفت: «اینجا -ای عجب- مُصحَف چراست؟ *** چونکه نابیناست این درویشِ راست» اندر این اندیشه تشویشش فُزود *** که جز او را نیست اینجا باش و بود اوست تنها، مصحفی آویخته *** من نیام گستاخ یا آمیخته تا بپرسم، نی، خمُشْ صبری کنم *** تا به صبری بر مرادی برزنم» صبر کرد و بود چندی در حَرَج *** کشف شد؛ «کَالصَّبرُ مِفتاحُ الْفَرَج»1 🔹 صبرْ گنج است ای برادر، صبر کن *** تا شفا یابی تو زین رنجِ کُهُن 🔹 صبر سوی کشفِ هر سِرْ رهبر است *** صبرْ تلخ آمد، برِ او شِکّر است [صبرکردنِ لقمان علیه السّلام از سؤالْ به این نیّت که صبر از سؤال، موجب فَرَج و راحت است]2
رفت لقمان سوی داوود از صفا *** دید کاو میکرد زآهن حلقهها جمله را با همدگر درمیفکنْد *** زآهن و پولادْ آن شاهِ بلند صنعتِ زَرّادِ او کم دیده بود *** در عجب میمانْد و وسواسش فُزود: «کاین چه شاید بود؟ واپرسم از او *** که: ”چه میسازی ز حلقه تو به تو؟“» باز با خود گفت: «صبرْ أولیٰتر است *** صبر با مقصودْ زوتر رهبر است چون نپرسی، زودتر کَشفت شود *** مرغِ صبر از جمله پَرّانتر بوَد ور بپرسی، دیرتر حاصل شود *** سَهل از بیصبریات مشکل شود» چونکه لقمان تن بزد اندر زمان *** شد تمام از صنعتِ داوودْ آن پس زره سازید و درپوشید او *** پیشِ لقمانِ حکیمِ صبرخو گفت: «این نیکو لباس است -ای فَتیٰ- *** در مَصاف و جنگْ دفعِ زخم را» گفت لقمان: «صبر هم نیکو دَمیست *** کاو پناه و دافِع هرجا غمیست» ----------
- . الصبرُ مفتاحُ الفَرَج: صبر و شکیبایی کلید گشایش است.
- . این تیتر در میرخانی اینگونه بود: «صبرکردنِ لقمان علیه السلام چون دید که داوود علیه السلام حلقهها از آهنْ راست میکرد از سؤالْ به این نیت که صبر از سؤال، موجِب فَرَج و راحت است» ولی بدین شکل ویرایش شد.
