Name: مثنوی معنوی - دفتر سوم- براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر سوم

67

عقل بفروش و هنر، حیرت بخر *** رو به خواری، نی بُخارا ای پسر
🔹 تا بُخارای دگر یابی درون *** ساکنان در محفلش لا یَعقِلون¹
ما چو خود را در سخن آغشته‌ایم *** کز حکایتْ ما حکایت گشته‌ایم
من عدم وَ افْسانه گردم در حَنین *** تا تَقَلُّب یابم اندر ساجِدین²
این حکایت نیست پیشِ مردِ کار *** وصفِ حال است و حضورِ یارِ غار
آن اساطیرْ اوّلین که گفتْ عاق *** حرفِ قرآن را، بُد آثارِ نفاق³
لا مکانی که در او نورِ خداست *** ماضی و مُستَقبَل و حالش کجاست؟!
ماضی و مُستَقبَلش نسبت به تو ست *** هر دو یک چیزند و پنداری که دو ست
یک تنی او را پدر، ما را پسر *** بامْ زیرِ زید و بر عَمْرْو آن زَبَر
نسبتِ زیر و زَبَر شد زین دو کس *** سقفْ سوی خویش یک چیز است و بس
نیست مثلِ آن، مثال است این سخن *** قاصر از معنیِّ نو حرفِ کُهَن
چون لبِ جو نیست، مَشکا، لب ببند *** بی‌لب و ساحل بُدَه‌ست این بَحرِ قند
🔹 این سخن پایان ندارد، باز‌گرد *** سوی فرعونِ مُدَمَّغ تا چه کرد
فرستادنِ فرعون به مدائن در طلبِ ساحران⁴
چون‌که موسیٰ بازگشت و او بمانْد *** اهلِ رأی و مشورت را پیش خوانْد
🔹 مجتمِع گشتند و بفْشردند پای *** هر کسی کردند عرْضِ فکر و رای
🔹 عاقبتْ هامانِ بی‌سامانِ دون *** رأی پیش آورْد و کردش رهنمون:
🔹 «کِای شهِ صاحب‌ ظَفَر، چون غم فزود *** ساحران را جمع باید کرد زود
🔹 در مَمالکْ ساحران داریم ما *** هر یکی در سِحرْ فرد و پیشوا
🔹 مصلحت آن است کز اطرافِ مصر *** جمع آرَدشان شه و صَرّافِ مصر»⁵
او بسی مردم فرستاد آن زمان *** در نواحی بهرِ جمعِ جادوان
1. . نسخۀ قونیه: صَفدَران در محفلش لا یفقهون. شرح سبزواری: لا یَفعَلون (و گوید: ظاهرا «لا یغفَلون» باشد).لا یعقلون: فکر و تعقّل نمی‌کنند.
2. . سوره الشعراء آیه 218 و 219؛ «آن خدایی که تو را می‌بیند در آن هنگامی که می‌ایستی و نیز حرکت تو را در میان سجده‌کنندگان.»تقلّب: حرکت و سیر. ساجِدین: سجده‌کنندگان.
3. . سوره الأنعام آیه 25.
4. . مدائن: شهرها.
5. . این پنج بیت در نسخۀ قونیه این‌گونه آمده است:
  «گفته با هم: ”ساحران داریم ما *** هریکی در سحر پیشوا“
  آنچنان دیدند کز اطراف مصر *** جمع آرَدشان شه و صَرّافِ مصر.»