Name: مثنوی معنوی - دفتر دوم- براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر دوم

73

تمثیل در بیانِ خواندنِ آب، آلودگان را به پاکی
آب گفت آلوده را: «در من شتاب!» *** گفت آلوده که: «دارم شرم از آب»
گفت آب: «این شرم بی من کی رود؟! *** بی من این آلوده زایل کی شود؟!»
ز‌آبْ هر آلوده گر پنهان شود *** «الحیاءُ یَمنَعُ الإیمان» بوَد¹
دل ز پایه‌یْ حوضِ تن گِلناک شد *** تن ز آبِ حوضِ دل‌ها پاک شد
گِردِ پایه‌یْ حوضِ دل گَرد ای پسر *** هان ز پایه‌یْ حوضِ تن می‌کُن حَذَر
بَحرِ تن بر بحرِ دل بر‌هم زنان *** در میانْشان ﴿بَرزَخٌ لا یَبغیان﴾
گر تو باشی راست ور باشی تو کژ *** پیش‌تر می‌غَژ بدو، وا پس مَغَژ²
پیشِ شاهان گر خطر باشد به جان *** لیک نشْکیبند عالی‌همّتان
شاهْ چون شیرین‌تر از شِکّر بوَد *** جان به شیرینی رَود، خوش‌تر بوَد
ای ملامت‌گو، سلامت مر تو را! *** وی سلامت جو، رها کن تو مرا!³
جانِ من کورَه‌ست و، با آتش خوش است *** کوره را این بس که خانه‌یْ آتش است
همچو کوره عشق را سوزیدنی‌ست *** هر که او زین، کور باشد، کودنی‌ست‌⁴
برگِ بی‌برگی تو را چون برگ شد *** جانِ باقی یافتیّ و مرگ شد⁵
چون تو را غمْ شادی افزودن گرفت *** روضۀ جانت گُل و سوسن گرفت
آنچه خوفِ دیگران، آن امنِ توست *** بَطْ قوی در بَحر و مرغِ خانه سُست
باز دیوانه شدم من ای طَبیب *** باز سودایی شدم من ای حَبیب
1. حدیثی یافت نشد. ولی شاید اشاره به «ان اللٰه لا یستحیی من الحق» و اصول کافی از رسول اللٰه صلّی اللٰه علیه و آله و سلّم آمده است که: «الحَیاءُ حَیاءانِ حَیاءُ عَقلٍ و حَیاءُ حُمقٍ. فَحَیاءُ العَقلِ هُو العِلمُ و حَیاءُ الحُمقِ هُو الجَهل.». غرر: من استحیی حرم. همچنین در روایت: من استحی من قول الحق فهو احمق.
2. پیش‌تر می‌غژ بدو: خودت را بیشتر به‌سمت آن بکِش.
3. نسخۀ قونیه:
  ... *** ای سلامت‌جو تویی واهی العُریٰ.
  نسخۀ مِلکی نیکلسون:
  ای ملامت‌گر، ملامت مر تو را *** ای سلامت‌جو تویی واهی العُریٰ.
  (واهی العُریٰ: دستاویز سست).
4. بریتانیا (الف): همچو کوره عشق را سوزیده نیست. نسخۀ قونیه: هر‌که او زین کور باشد کوره نیست. نسخۀ مونیخ (ب): هر‌که او زین کوره باشد کور نیست.
5. شد: رفت.