Name: مثنوی معنوی - دفتر دوم- براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر دوم

145

گرگِ بی‌چاره ا‌‌گر‌چه گرسُنَه‌ست *** متّهم باشد، که او در طَنطَنَه‌ست¹
از ضعیفی چون نتاند راه رفت *** خَلق گوید: ”تُخمه است از لوتِ زَفت“»²
باز إلحاح‌کردنِ معاویه مر ابلیس را، و جوابِ او
گفت: «غیرِ راستی نرْهاندَت *** دادْ سویِ راستی می‌خوانَدت
راست گو تا وا رَهی از چنگِ من *** مکر ننْشاند غبارِ جنگِ من‌»
گفت: «چون دانی دروغ و راست را؟ *** ای خیال‌اندیشِ پُر‌اندیشه‌ها!»
گفت: «پیغمبر نشانی داده است *** قلب و نیکو را مِحَکّ بنْهاده است
گفته است: ”اَلْکِذبُ رَیْبٌ فی القُلوب“ *** باز ”اَلصِّدقُ طُمَأنینٌ طَروب“³
دل نیارامد ز گفتارِ دروغ *** آب و روغن هیچ نفْروزد فروغ
در حدیثِ راستْ آرامِ دل است *** راستی‌ها دانۀ دامِ دل است
دل مگر رنجور باشد، بَد دهان *** که نداند چاشنیّ این و آن
چون شود از رنج و علّت دلْ سَلیم *** طعمِ کِذب و صدق را باشد عَلیم
حرصِ آدم چون سویِ گندم فُزود *** از دلِ آدمْ سَلیمی را رُبود
پس دروغ و عِشوه‌ات را گوش کرد *** غرّه گشت و زهرِ قاتلْ نوش کرد
کژدم از گندم ندانست آن نفَس *** می‌پرد تمییز از اَهلِ هَوَس
خَلقْ مستِ آرزویند و هویٰ *** ز‌آن پذیرایَند دستانِ تو را
هر که خود را از هویٰ خو باز کرد *** گوشِ خود را آشنای راز کرد»
🔹 همچنان‌که ‌در حکایت گفته‌اند *** بشنو آن را تا گشاید بسته‌بند
1. طنطنه: کرّ و فرّ، شهرت.
2. تُخمه است: از بسیار خوردن بیمار گشته. لوت: طعام، غذا. زَفت: بسیار.
3. نزهة الناظر و تنبیه الخاطر ص 28؛ عن حسن بن علی علیهما السلام عن رسول اللٰه صلّی اللٰه علیه و آله و سلّم: «دَعْ مَا يُرِيبُكَ [إِلَى مَا لَا يُرِيبُكَ‌]، فَإِنّ الْحَقَّ طُمَأْنينَةٌ و الْكَذِبَ‌ رِيبَة؛ آنچه تو را به تردید می‌آورد و آرامش تو را سلب می‌کند رها کن و سراغ آن چیزی برو که چنین نباشد، چرا که به تحقیق حق مایۀ آرامش و سکون است و دروغ مایۀ تردید و ناآرامی».
  ”الکِذبُ رَیْبٌ فی القُلوب“: دروغ مایۀ تردید و ناآرامی دلها است. ”اَلصِّدقُ طُمَأنینٌ طَروب“: صدق و راستگویی مایۀ اطمینان و آرامش و شادی است.