
مثنوی معنوی - دفتر دوم
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر دوم از کتاب شریف «مثنوی معنوی» اثر نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - گرفتاری در وادی توهّمات و تخیّلات. - اهمیّت عقل و تعقّل. - ابلیس در لباس زاهدان و دوستان. - لزوم رهایی از بند دنیا. - ملامت خلق بر اولیا به جهت جهالت. - کیفیت دعاکردن به درگاه خداوند متعال. - ایمان و تسلیم دربرابر قضا و قدر إلهی. - تعلّق انسان به عالم دنیا و فراموشی حقیقت خود.
مثنوی معنوی - دفتر دوم
118رفتنِ بایزید بسطامی به کعبه و در راه به خدمتِ بزرگی رسیدن، و گفتنِ آن بزرگ که: «کعبه منم، مرا طواف کن!»
سوی مکّه شیخِ امّت بایزید *** از برای حجّ و عُمره میدوید او به هر شهری که رفتی، از نُخست *** مر عزیزان را بکَردی بازجُست گِرد میگشتی که: «اندر شهر کیست *** کاو بر اَرکانِ بَصیرت مُتَّکیست؟» ----------
گفتْ حق: «کاندر سفرْ هر جا رَوی *** باید اول طالبِ مردی شَوی»1 قصدِ گنجی کن که این سود و زیان *** در تَبَع آید؛ تو آن را فَرعْ دان هر که کارَد، قصدِ گندم باشدش *** کاهْ خود اندر تَبَع میآیدش کَه بکاری، برنیاید گندمی *** مردمی جو، مردمی جو، مردمی قصدِ کعبه کُن چو وقتِ حَج بوَد *** چونکه رفتی، مکّه هم دیده شود قصد در معراجْ دیدِ دوست بود *** در تَبَعْ عرش و ملائک هم نمود 🔹 سیّد «اَلأعمالُ بِالنِّیّات» گفت *** نیّتِ خیْرَت بسی گلها شکفت2 🔹 «نیتِ مؤمن بوَد خیْر از عمل» *** اینچنین فرمود سلطانِ دوَل3 - روایت پیغمبر اکرم صلی اللٰه علیه و آله و سلم: «الرفیقَ ثُمَّ الطریقَ!؛ اول رفیق و یار همراه را بجو، آنگاه قدم در راه بگذار!»
- الأعمالُ بالنّیّات: ارزش عمل انسان به نیّت آن عمل است.
- روایت: «نیّة المؤمن خیرٌ من عملِه؛ نیت مؤمن از نفسِ عمل او، بالاتر و بهتر است.»
خیر: بهتر.
