Name: مثنوی معنوی - دفتر دوم- براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر دوم

104

🔹 ماکِرانْ بسیار لیکن باز بین *** در نُبی: ﴿وَ اللٰهُ خَیرُ الماکِرین﴾
حیلۀ خود را چو دیدی، باز رو *** کز کجا آمد؟ سویِ آغاز رو
هر‌چه در پستی‌ست آمد از عُلیٰ *** چشم را سویِ بلندی نِه، هَلا
روشنی بخشد نظرْ سویِ عُلیٰ *** ‌گر‌چه اوّلْ خیرگی آرَد بلا‌¹
چشم را در روشنایی خوی کُن *** گر نه خفّاشی، نظر آن‌سوی کُن
عاقبت‌بینی نشانِ نورِ توست *** شهوتِ حالی حقیقتْ گورِ توست‌²
عاقبت‌بینی که صد بازی بدید *** مِثل آن نبْوَد که یک بازی شنید
ز‌آن یکی بازی چنان مغرور شد *** کز تکبّر زُ‌اوستادان دور شد
سامری‌وار آن هنر در خود چو دید *** او ز موسیٰ از تکبّرْ سر کشید
او ز موسیٰ آن هنر آموخته *** وز معلّم چشم را بر‌دوخته
لاجَرم موسیٰ دگر بازی نمود *** تا که آن بازیّ او جانش ربود³
ای بسا دانش که اندر سر دوَد *** تا شود سرور، بدان خود سر روَد
سر نخواهی که روَد، تو پای باش *** در پناهِ قطبِ صاحب‌رای باش
‌‌گر‌چه شاهی، خویش فوقِ او مَبین *** ‌‌گر‌چه شَهدی، جز نباتِ او مَچین
فکرِ تو نقش است و فکر اوست جان *** نقدِ تو قلب است و نقدِ اوست کان⁴
او تویی، خود را بجو در اوی او *** «کو و کو» گو فاخته‌سان سویِ او
🔹 ور ترُش می‌آیدت قندِ رضا *** همچو خرسی در دهانِ اژدها
ور نخواهی خدمتِ أبنای جنس *** در دهانِ اژدهایی همچو خرس‌⁵
بو که استادی رهانَد مر تو را *** وز خطر بیرون کشانَد مر تو را
1. نسخۀ قونیه: آرَد بِلیٰ (کهنگی).
2. نسخۀ ناسخه: شهوتِ حالی حجابِ سورِ توست. نسخۀ مونیخ (الف): شهوت خالی (بدون عقل). نسخۀ مِلکی نیکلسون: شهوت خاکی حجابِ سور توست.
3. نسخۀ قونیه: تا که آن بازیّ و جانش را ربود.
4. نسخۀ مونیخ (الف): فکرِ تو نفس است.
5. در علاءالدوله این بیت و بیت قبل به این شکل آمده است:
  ور نخواهی خدمت اهلِ صفا *** همچو خرسی در دهان اژدها.
  نسخۀ بریتانیا (الف): ور بخواهی.