مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
99تو همه کارِ جهان را همچنین *** کن قیاس و چشم بگشا و ببین از که بگریزیم، از خود؟! این مُحال *** از که برتابیم، از حقّ؟! این وبال1 باز ترجیحِ شیرْ جَهد را بر توکّل، و فوایدِ جَهد [را] بیانکردن
شیر گفت: «آری وَلیکن هم ببین *** جَهدهای انبیا و مُرسَلین2 🔹 سعیِ أبرار و جِهادِ مؤمنان *** تا بدین ساعت ز آغازِ جهان حق تعالیٰ جَهدشان را راست کرد *** آنچه دیدند از جَفا و گرم و سرد3 حیلههاشان جمله حال آمد لطیف *** کُلُّ شَیءٍ مِن ظَریفٍ هُو ظَریف4 دامهاشان مرغِ گردونی گرفت *** نقصهاشان جمله افزونی گرفت»5 ----------
جَهد میکن تا توانی ای کیا *** در طریقِ انبیا و اولیا6 با قضا پنجه زدن نبوَد جهاد *** زآنکه این را هم قضا بر ما نهاد کافرم من گر زیان کردَهست کس *** در رهِ ایمان و طاعتْ یک نفَس سر شکسته نیست، این سر را مبَند *** یک دو روزی جَهد کن، باقی بخند بد مَحالی جُست کاو دنیا بجُست *** نیکْ حالی جُست کاو عُقبیٰ بجُست7 مکرها در کسبِ دنیا، بارِد است *** مکرها در ترکِ دنیا، وارد است8 مکرْ آن باشد که زندانْ حُفره کرد *** آن که حفره بست، آن مکریست سرد - مَحال: جایی که به آن انتقال یابند. بَرتابیدن: رویگرداندن. وَبال: سختی و سرانجام بد.
- نسخۀ قونیه: مؤمنین.
- راست کرد: به نتیجه رساند.
- همۀ چارهجوییها و تلاشهای ایشان، برای آنان تبدیل به حال لطیف روحی شد؛ چرا که از نیک جز نیکی تراوش نمیکند.
- مرغ گردونی گرفت: مرغ عالم ملکوت (قرب خدا) را صید کرد. نقصهاشان... : نقصهای وجودی آنها تبدیل به کمال شد.
- کیا: سروَر و بزرگ.
- مَحال: جایگاه. کاو: آن کسی که.
- مکر: چارهجویی و تلاش. بارِد: سرد، بیجان (بینتیجه). وارد: مؤثر و نتیجهبخش.