Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

96

قابلِ امرِ وِی‌ای، قابل شوی *** وصل جویی، بعد از آن واصل شوی¹
سعی، شکرِ نعمتِ قدرت بوَد *** جبرِ تو، انکارِ آن نعمت بوَد
شکرِ نعمتْ نعمتت افزون کند *** کفرْ نعمت از کَفت بیرون کند²
جبرِ تو خفتن بوَد، در ره مخُسب *** تا نبینی آن در و درگَه مخُسب‌
هان مخُسب -ای جبریِ بی‌اعتبار- *** جز به زیرِ آن درختِ میوه‌دار³
تا که شاخ افشان کند هر لحظه باد *** بر سرِ خفته بریزد نُقل و زاد⁴
جبر، خفتن در میانِ رهزنان *** مرغِ بی‌هنگام کی یابد امان‌؟!⁵
ور اشارت‌هاش را بینی زنی *** مرد پنداریّ و، چون بینی، زنی!⁶
این قدَر عقلی که داری، گم شود *** سَر که عقل از وی بپرّد، دُم شود
ز‌آنکه بی‌شُکری بوَد شوم و شَنار *** می‌بَرد بی‌شُکر را در قَعرِ نار⁷
گر توکّل می‌کنی، در کار کن *** کسب کن، پس تکیه بر جبّار کن⁸‌
🔹 تکیه بر جبّار کن تا وا رَهی *** ور نه اُفتی در بلای گُمرهی‌⁹
1. نسخۀ قونیه: قابل امر وی‌ای، قائل شوی.قابل (1): پذیرنده. قابل (2): شایسته (برای وصال حق تعالیٰ).
2. نسخۀ قونیه:
  شکرِ قدرت، قدرتت افزون کند *** جبر، نعمت... .
  کفر: ناسپاسی.
3. نسخۀ قونیه: کاهِل بی‌اعتبار.
4. شاخ: شاخه. افشاندن: تکاندن. نُقل و زاد: میوه (معارف و نفَحات الهی).
5. جبر مانند خوابیدن در میان رهزنان است که انسان برای خلاص خود تلاش نکند و به هلاکت برسد. و جبری مانند خروس بی‌محلّی است که قدرت مطلقۀ حق را در موضع نادرست آن قرار می‌‌‌دهد و این کار، او را به کشتن داده و خون او را مباح می‌کند.
6. بینی زدن: انکار و مقابله. مرد پنداری: خود را مرد می‌دانی.
7. شَنار: ننگ و عار. نار: آتش.
8. پس: سپس.
9. الحاقی از نسخۀ ناسخه.