مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
94🔹 جَهد کن، جِدّی نما تا وا رَهی *** ور تو از جَهدش بمانی، ابلَهی»1 باز ترجیحِ نخجیرانْ توکّل را بر جهد و کسب
قوم گفتندش که: «کسبْ از ضعفِ خَلق *** لقمۀ تزویر دان بر قدرِ حَلق2 🔹 پس بدان که کسبها از ضعفْ خاست *** در توکّل تکیه بر غیری خطاست» نیست کسبی از توکّل خوبتر *** چیست از تسلیمْ خود محبوبتر؟! بس گریزند از بلا سوی بلا *** بس جَهند از مار سوی اژدها حیله کرد انسان و حیلَهش دام بود *** آن که جان پنداشت، خونآشام بود در ببست و دشمن اندر خانه بود *** حیلۀ فرعون زین افسانه بود صد هزاران طفل کشت آن کینهکَش *** وآن که او میجست، اندر خانهاش3 ----------
دیدۀ ما چون بسی علّت در اوست *** رو فنا کن دیدِ خود در دیدِ دوست4 دیدِ ما را دیدِ او نِعمَ الْعِوَض *** هست اندر دیدِ او کلّی غرَض5 طفل تا گیرا و تا پویا نبود *** مَرکبش جز گردنِ بابا نبود چون فضولی کرد و دست و پا نمود *** در عَنا افتاد و در کور و کبود6 جانهای خَلق پیش از دست و پا *** میپریدند از وفا سوی صفا - جِدّ: همّت و تلاش.
- کسب مردم بهخاطر ضعف اعتقادشان به خداوند است و از روی مکر و تزویر میگویند: «کاسبْ حبیب خداست» حال آنکه کلامشان لقمهای است بهظاهر آراسته امّا تهی از حقیقت که بهاندازۀ دهان (فهم) آنها است.
- کینهکش: انتقامگیرنده.
- علّت: بیماری (جهل).
- نِعمَ العِوَض: بهترین جایگزین. کلّی: کلّ، تمام و کامل.
- عَنا: سختی و زحمت. کور و کبود: رنج و آفت.